LETTEREN VOOR DE BESPIEG. WIJSBEGEERTE. I77 



die door den arbeid der volksklasfe gevoed vvcrden, 

 het eerst als vvijsgeeren zijn opgetreden. Hetgeen 

 men te voren flechts op zich zelve had gadegellagen , 

 vergeleek men nu met de geheele fchepping , en 

 befchouwde men in verband met andere zaken. 

 Reeds was het niet meer genoeg, om eene God- 

 heid erkend te hebben : men moest nu ook hare 

 hoedanigheden kennen, de verborgene wetten der 

 natuur ontduijeren, en, zoo als men waande, tot 

 de wording en grondftofFen de gefchapene wereld 

 indringen, Maar het verlland, nog te zwak voor 

 dien reuzenarbeid , had geene vaste grondflagen , 

 waarop het verder bouwen kon. Om dit gebrek te 

 herilellen, kozen zich uitmmitende mannen eenige 

 willekeurige en fchijnbaar algemeen ware grondbe- 

 ginfelen, uit welke zlj redeneerden (*> Dit hulp- 

 middel was voortgevloeid uit de overtuiging, dat 

 men zonder zulke grondbeginfelen eindelijk in zijne 

 eigene overdenkingen moest wegzinken , gelijk de 

 rollende baren , aan onze noorderilranden ontweken , 

 zich in den onmetelijken oceaan verliezen. Doch 

 men ftelde zich deze beginfelen, zonder acht te 

 geven op de beperktheid van het menfchelijk ver- 

 lland. De indruk, dien voorwerpen, buiten ons be- 

 ftaande , op de zintuigen maken (f), was het 

 voornaamfle rigtfnoer bij alle hunne redeneringen : 

 en zoo ontllond die foort van leerdeHige wljsbegeerte , 

 die zich op de indrukken der zintuigen grondt. — 

 Natuuurlijk moest zich eenmaal de rede tegen de 



al' 

 (*} Principia philosophandi, (f) Smms externus^ 

 M 3 



