6 G. WTTEWAALL 



Nulla inlerea est natio, quae sola posset vigere agricultura , mutuas prae- 

 stare operas, docuit necessitas, non enim omnia possumus per nos ipsi 

 agere , alius ad aliam rem est aptior sua natura et studio. 



Idcirco in unaquaque bene fundata republica , tria communis commodi 

 certissima inveniuntur subsidia, agricultura, opificia et mercatura, quae ut 

 pari diligentia colantur, optabile est. 



Horum trium subsidiorum ad fundandam rempublicam agricultura pluri- 

 mum pollet ; cum vero necessitate sese mutua tangant , hoc intelligi cupio', 

 hanc meam orationem neque ad minuenda opificia , neque ad negligendam 

 mercaturam pertinere. 



Tria haec genera persaepe inter se pugnare videntur, ut enim sunt qui 

 mercaturae rem rusticam anteponunt , sic reperiuntur multi quibus mercar 

 tura et splendidior et major videatur. 



Testor frequentes hac de re deliberationes in summo reipublicae 

 consilio, non tantum in Magna Britannia, Francia, sed etiam nostra in 

 pat.ria. 



Saepe enim agricultores, agrorumque possessor^, uiuuum luuium CACIU- 

 plum profcram , optant , ut constituatur edictum , ne ab exteris nationibus 

 invehatur frumentum , dum horum exspectationi mercatores iique qui merca- 

 turae inprimis fayent , se opponant. 



Nonne etiam saepissime fabrica tores urgent, ut v. c. exportatio lanae red- 

 datur difficilior, dum e contrario in favorem liberae mercaturae agriculto- 

 res vocem mittant? 



Hae autem controversiae falso plerumque nituntur f undamento , nam si 

 diligenter verum exquirere velimus , facillime nobis persuadebimus , tria ilia 

 salutis publicae snbsidia inter se non pugnare , sed arcto nexu cohaerere , 

 ita ut unum ruere non possit, quin cetera codem labefactata motu conci- 

 dant , quare , tametsi agricultura felicitatis communis verum mihi videatur 

 fundamentum, nulla in favorem agriculturae bcncficia, nulla opto privile- 

 gia ; et quidni ita sentiam ? universae utilitatis habeo rationem , non tan- 

 tum agriculturae. Sic enim arbitror , Principem uni ordini civium non posse 

 favere prae ceteris , sine magno incommodo civitatis. Haec autem paulo 

 accuratius explicanda sunt. 



Si quando ut agricultura juvctur, mercalura premitur, non tantum mer- 



ca- 



