& N. C. K I S T 



cissitndines peperif. Quid igitur? Historicum ilium vere' et dici crede-: 

 mus et esse, qui in rebus explicandis humanis, humanam negligat agendi 

 rationem , Divinam unice spectet el curet ? Dicam quod sentio. Num- 

 quam immortalis ille memoriae vir, quern Ecclesia, literae, patria, nostra 

 inprimis Academia lugent et desiderant, tanto Historiae doctorem, Provi- 

 dentiae Divinae administrum , celebrasset eloquio , nisi , quern mente fingebat et 

 animo intuebatur, talis fuisset interpres historiae, qualem et ipse docendo se 

 praestitit, et ante jam in praeclaro: i> de Historia pragmatica" libro, aliis 

 delineaverat et spectandum proposuerat. Scilicet A. A.! quae unica patet, 

 ad rcrum gestarum seriem rite cognoscendam , via , haec sola ducit ad ve- 

 ram Providentiae Divinae observationem. Pragmaticam dico historian^ 

 quae germanis rerum gestarum monumentis in usus suos diligenter adhi- 

 bitis : nam quae sit historia dicenda , quae non ex ipsis sit fontibus 

 hausta? his igitur adhibitis, ipsum inprimis in rebus humanis agentem 

 considerat hominem ; quae gentes observat gentiumque discrimen ; quaeque 

 ex annalium jejunitate ad ipsius Historiae amplitudinem gravitatemque as- 

 surgens , non una absolvitur rerum gestarura enarratione ; sed quo loco , 

 et a quibus, et quibus de caussis, et quern in finem aliquid gestum sit 

 diligenter animadvertit et exponit. Haec sane ea sunt omnia , sine quibus, 

 summo moncnte POLTBIO, pragmaticae illo rationis auctore , ludicrum 

 spectaculum evadit historia , in praesens quidem adfercns oblectationem , utili- 

 tatem vero in posterum nullam.*' De Providentiae autem Divinae ob- 

 servatione quid quaeritis? Nullus huic, absque ratione vere pragmatica, 

 esse potest in historia locus. Quod enim hac ratione caret historiae stu : 

 dium , rudem quamdam indigestamque nobis exhibet rerum gestarum mo- 

 lem ; non vero spectaculum illustre illud et plane Divinum , in quo homi- 

 num gentiumque vires et studia , loco licet et tempore et ratione maximo- 

 pere diversa , per multos casus , ita tamen conspirant idemque sequuntur , 

 non ut e plurimorum ingeniorum repetenda studiis vidcantnr laborib usque ; 

 sed unius consilio et auctoritate sapientissime instituta et perpetrata 

 appareant! 



Quodsi ego, hac opportunitate , ex infinita exemplorum copia, quae hanc 

 probant Providentiae Divinae curam historiae auctoritate, tale mihi expli- 

 -candum oratione argumentum proponam, quod e temporis quo vivimus 



ra- 



