82 EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY. 
NASCHRIFT. 
In de eerste bladzijden dezer verhandeling heb ik willen doen opmerken, 
dat het thans beter zoude zijn te arbeiden aan de volmaking onzer kennis 
van het zonnestelsel, dan zich af te matten met onderzoekingen omtrent den 
bouw des heelals, voor welke onze tijd nog niet is rijp geworden. Daarbij 
zijn eenige zinseden uit mijne pen gevloeid, die bewijzen, dat, naar mijn 
gevoelen, de onderzoekingen omtrent den bouw des heelals, nog slechts wei- 
nige vruchten hebben gedragen. Ik schreef deze verhandeling in de tweede 
week der paaschvacantie van dit jaar en‚ nu haar drukken ten einde spoedt, 
zijn wij tot het midden der maand September gekomen. In dat-tijdvak van 
vijf maanden is mijn gevoelen omtrent het genoemd onderwerp niet derwijze 
veranderd, dat ik wenschen zoude mijne vroegere verklaring te kunnen terug- 
nemen, maar bij nadere overweging is het mij toegeschenen, dat de even- 
genoemde zinsneden tot misverstand aanleiding zouden kunnen geven, het- 
welk ik, door eene toelichting van mijne bedoeling, vermeen te moeten 
voorkomen. 
Ik blijf onze kennis van den bouw des heelals als uiterst beperkt beschou- 
wen, in weerwil van de groote ondernemingen, die de namen van Herscuer, 
Struve en Mäprer vereeuwigen. Ook de onderzoekingen omtrent den af- 
stand der vaste sterren hebben, naar mijn gevoelen, tot heden nog slechts 
zeer weinige vruchten gedragen, maar al acht ik het groote doel nog niet 
bereikt, ik wilde niets minder dan met eenige minachting gewagen van den 
strengen arbeid, door beroemde mannen ten uitvoer gebragt, om ons eene 
schrede tot dat doel te doen naderen. Al mogt ik mij niet kunnen veree- 
nigen met alle uitkomsten door Herscner, Struve, Mäpnrer en Perers ver- 
kregen, de miskenning hunner groote verdiensten zoude eene dwaasheid zijn, 
van welke ik ongaarne verdacht zoude willen worden. 
Met »de nieuwe grondslagen, die Mäprer na jaren zwoegens hoopte ge- 
legd te hebben,” kon ik natuurlijkerwijze niets anders dan diens bepaling 
van het zwaartepunt des heelals bedoelen. Men heeft deze bepaling wel eens 
uit de hoogte veroordeeld, toen hare juiste beoordeeling zonder een’ strengen 
en langdurigen arbeid niet mogelijk was, maar dat was ook het lot der be- 
paling van de beweging der zon door Herscner volbragt, die eene halve 
eeuw voor hare bevestiging behoefde. Men twijfelt gewoonlijk aan de waar- 
beid van eene zonderlinge en verrassende uitkomst en ik wil het niet ont- 
