76 EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY. 
wen te ontzeggen. Het onbevredigende van die metingen lag, voor mij, 
niet alleen in hare uitkomsten, maar ook en vooral in de wijze, waarop die 
uitkomsten zijn verkregen. | 
Men kan van metingen zekerlijk niets meer verlangen dan het belbin, dat 
hare einduitkomsten van bemerkbare toevallige en standvastige fouten vrij 
moeten wezen, en aan die dubbele voorwaarde is, met betrekking tot de 
metingen die ons hier bezig houden, alleenlijk voldaan door de metingen, 
welke de heliometer te Koningsbergen omtrent de middellijnen der planeten 
Mercurius, Venus en Mars heeft opgeleverd. Daarom stel ik in de uitkom=- 
sten dier metingen een zeer groot vertrouwen, en liggen alle overige, die 
daarvan aanmerkelijk afwijken, bij mij onder eene zware verdenking, zoolang 
zij niet aan dezelfde voorwaarden voldoen. De middellijn der planeet Mer- 
curius, door den Heer Main gevonden. (6',89), verschilt niet veel van die, 
welke Bresser bij den overgang in het jaar 1845 verkreeg (6”,68); maar 
al is dit verschil in zich zelf niet onbevredigend, het verschil tusschen de 
oorspronkelijke metingen was vermoedelijk aanmerkelijk grooter, daar men 
de planeet Mercurius bij voorkeur zal uitmeten, als hare schijnbare middel- 
lijn omtrent twee malen grooter is dan haar gemiddeld bedrag. De middel- 
lijn, door den Heer Marx voor de planeet Venus verkregen (17”,55), komt 
ook vrij wel met die van Wremmann (17,52) overeen; maar de metingen 
van den Heer Main verrieden het zonderlinge verschijnsel, dat zij, in den 
avond volbragt, vrij waren van standvastige fouten, en bij daglicht de middel- 
lijn van Venus 0”,50 te klein deden vinden. Daar eene negatieve irradiatie 
niet kan worden aangenomen, meende de Heer Main, dat hij de beelden 
eenigermate over elkander heeft laten grijpen, terwijl zij juist in aanraking 
met elkander moesten wezen; maar het is raadselachtig, waarom dit alleen 
bij dag, en niet ook in den avond geschiedde, Voor de middellijn der pla- 
neet Mars heeft de Heer Marr eene uitkomst van 6,46 verkregen, en het 
blijkt niet, of daarbij een onderzoek omtrent de standvastige fouten der me- 
tingen is in het werk gesteld. Die uitkomst verschilt echter 0,54 van die, 
welke de Heer Oupemans (Astr. Nachr., N°. 858) uit de mettagen van 
Bessen heeft afgeleid. Deze bedroeg 6”,12, en terwijl hare waarschijnlijke 
fout op minder dan een honderdste deel eener secunde werd bepaald, bleek 
het ten stelligste, dat zij althans aan geene standvastige fout van meer dan 
weinige honderdste deelen eener secunde kon lijden. Zoo ooit eene bepaling 
vertrouwen kan verdienen, moet dit het geval wezen met deze bepaling van 
