58 EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY. 
planeet, al mogten de metingen, zoowel als de mikrometer, in zich zelve 
volmaakt wezen. Bessen zegt uitdrukkelijk * dat het hem onmogelijk is 
geweest, om, voor de bepaling van de waarde der schroefomgangen bij zij- 
nen heliometer, de betrekkelijke ligging van de sterren der Pleïaden met 
de meridiaanwerktuigen op eene secunde na te bepalen. Elders { zegt hij, 
dat ook metingen met eenen theodoliet, hoe dikwijls ook herhaald, daarbij 
geene toereikende naauwkeurigheid kunnen geven, en gestadig waarschuwt 
hij tegen de dwalende herleiding van metingen met eenen mikrometer tot 
metingen met andere werktuigen, om wier ontoereikendheid men juist de 
mikrometers heeft ingevoerd en aangewend. BesseL heeft $ vier handelwij- 
zen gegeven om de waarde der schroefomgangen bij zijnen heliometer te 
bepalen, en gewaagt daarbij zelfs niet van doorgangen van sterren, wel be- 
wust dat die, zelfs bij zijnen heliometer, geene toereikende naauwkeurigheid 
kunnen geven. Vooral in het trillend en waggelend celletje, boven de daken 
van het Akademiegebouw te Leiden, zoude het iets ongerijmds geweest zijn, 
de waarde van de schroefomgangen bij den mikrometer van Army, door door- 
gangen van beelden der poolster, te willen bepalen. De onzekerheid dier 
uitkomst zoude zekerlijk altijd veel grooter zijn gebleven dan de onzeker- 
heid der metingen zelve, en de mikrometer zoude slechte uitkomsten geven, 
al ware hij in zich zelven volmaakt. Men moet hierbij ook niet uit het oog 
verliezen, dat eene fout in de aangenomene waarde der schroefomgangen, bij 
alle metingen fouten te weeg brengt, die juist aan de grootte van het geme- 
ten voorwerp evenredig zijn, en die zich alzoo bij het voormeld onderzoek 
der standvastige fouten geheel verbergen, Een mikrometer, die geene metin- 
gen op een tiende deel eener boogseeunde na gedoogt, heeft thans in de 
sterrekunde geene waarde. De mikrometer van Arrr laat die scherpte toe, 
als hij naar behooren wordt gebruikt, Het zoude daarom ongerijmd wezen, 
in de reductie-elementen eene fout toe te laten, die tot het tiende deel 
eener secunde kan opklimmen, en elke praktische sterrekundige zal met mij 
de onmogelijkheid moeten erkennen, om eene ruimte aan den hemel door 
doorgangen van sterren, ik zeg niet met eene waarschijnlijke fout, maar met 
eene zekerheid van het tiende deel eener boogsecunde te bepalen. 
* Astr. Nachr. N°, 408, p. 292 en Astr. Untersuchungen, Vol. I, p. 51. 
t Astr. Untersuchungen, Vol. I, p. 132. 
$ Astr, Untersuchungen, Vol. I, pag. 50 en verv. en pag. 128 en verv. 
