EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY,. 57 
waargenomen, en die waarnemingen zijn met elkander niet toereikende geweest, 
om eene dragelijke bepaling der middellijn van eene enkele planeet op te leve- 
ren. Als men nu eene planeet met een’ mikrometer uitmeet, en de waarde 
der schroefomgangen bij dien mikrometer door doorgangen bepaalt, zonder dat 
de daarbij onvermijdelijke fout zeer verkleind in de middellijn, die men zoekt, 
wordt overgebragt, dan zal men de eiriduitkomst toch tot de doorgangen te- 
rugvoeren, wier ontoereikendheid reeds sedert lang gebleken is, en men zal 
dan den mikrometer als een’ nutteloozen ballast hebben ingevoerd, om diens 
naauwkeurigheid toch weder uit de einduitkomst te verdrijven. Het is waar, 
dat men, door het invoeren van den mikrometer, doorgangen van sterren kan 
aanwenden, die zich naauwkeuriger laten waarnemen dan de doorgangen eener 
planeet, maar men kan ook daarbij de noodige naauwkeurigheid niet bereiken, 
al neemt men zijne toevlugt tot de poolster, die wel eene grootere scherpte 
bij de waarnemingen toelaat, maar wier gebruik ook een’ meer onwrikbaren 
stand des werktuigs vordert. Het is mij onbegrijpelijk, hoe, na de talrijke 
schoone onderzoekingen van Bresser, zijnen heliometer betreffende, in dit op- 
zigt nog eenige twijfel kan bestaan, al heeft men zich nimmer met mikro- 
metrische metingen bezig gehouden. 
Toen Besse een werktuig begeerde, om kleine grootheden aan den he- 
mel met eene hoogere naauwkeurigheid te meten dan men met de meridi- 
aanwerktuigen kan bereiken, koos hij een’ heliometer, ook omdat dat werk- 
tuig de meting van niet slechts zeer kleine, maar bovendien van betrekkelijk 
vrij groote afstanden (omtrent eenen graad) toeliet. Het was het voornemen 
van Bessen niet, om bij voorkeur grootheden van die grootte te meten ; maar 
hij voorzag dat het uiterst moeijelijk zoude vallen, met de noodige naauw- 
keurigheid de angulaire waarde van den afgelezenen liniairen afstand der 
glashelften, of wat op hetzelfde nederkomt, de waarde van den omgang der 
schroef, of van elk deel der schaal des heliometers te bepalen. Kon hij b. v. 
in de bepaling van de grootheid, die aan den hemel eenen graad besloeg, 
eene fout van eene secunde niet vermijden, dan zoude de invloed van die 
fout op de gemeten middellijn eener planeet, niet meer dan #5 eener se- 
eunde zijn, al mogt die middellijn eene minuut aan den hemel innemen. 
Bij den mikrometer van Army kan men de metingen niet verder dan tot 
15 minuut uitstrekken. Is in de bepaling van de waarde dier ruimte eene 
fout van 1” onvermijdelijk, dan zal daaruit eene fout van 0’,75, en dus 45 
malen grooter dan bij den heliometer, ontstaan in de middellijn der genoemde 
