* 
18 EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY, 
omtrent de planeet Venus, bij welke hare middellijn van 47” tot 21» ver- 
anderde, en ook bij die metingen lietén zich geene merkbare. standvastige 
fouten ontdekken. Bessen zelf heeft in het jaar 1845 de middellijn der 
planeet Mercurius zorgvuldig uitgemeten, toen. zij. zich. voor de zonneschijf 
vertoonde, en de vergelijking van deze uitkomst met de middellijn der pla- 
neet, afgeleid uit den tijd dien zij behoefde om den rand der zon voorbij 
te gaan, bewees hem ook toen, dat zijne metingen boven alle bemerkbare 
standvastige fouten verheven waren. Deze drie onderzoekingen betroffen’ 
voorwerpen, die in licht en grootte zeer aanmerkelijk van elkander verschil- 
len. Bij geen dier voorwerpen heeft zich een spoor van standvastige fouten 
verraden, en men zoude zich zelven daarom geweld moeten aandoen, zoo men 
het waarschijnlijk wilde maken, dat de metingen van Besser omtrent Jupiter 
en Saturnus aan zeer groote standvastige fouten konden lijden. Wij moeten 
hier niet voorbijzien, dat een onderzoek als dat omtrent de. planeten Venus 
en Mars, eene bepaalde soort van fouten niet kan doen ontdekken, namelijk 
de fouten, die aan de grootte van het gemeten voorwerp. evenredig zijn. 
Zulke fouten zouden alleenlijk kunnen ontstaan uit eene onjuiste bepaling 
van de angulaire waarde der schaaldeelen of schroefomgangen van het werk- 
tuig; maar deze waren, bij den heliometer te Koningsbergen, met eene zoo 
hooge juistheid bepaald, dat uit die bron volstrekt geene bemerkbare fouten in 
de gemeten middellijnen der planeten konden voortvloeijen, «Wij kunnen uit 
deze overwegingen ligtelijk besluiten, dat de grond der meergenoemde ver- 
schillen niet in den heliometer ligt; dat de uitkomsten voor de middellijnen 
der planeten, door Bresser verkregen, boven alle andere de voorkeur, verdie- 
nen, al schijnen deze onderling vrij goed overeen te stemmen; dat de dra- 
den-mikrometer bij het uitmeten van planeten, zelfs in de handen van 
Struve, tot zeer aanmerkelijke fouten geleid moet hebben, en „daarom voor 
dat doel bepaaldelijk moet worden afgekeurd. 
De heliometer te Koningsbergen is het eenige werktuig van dien, naam, 
dat men tot heden voor het uitmeten van de ligchamen des zonnestelsels heeft 
aangewend, en het heeft de middellijnen der planeten Mercurius, Venus, Mars, 
Jupiter en Saturnus opgeleverd. De uitkomsten, met dat werktuig daarbij 
verkregen, wijken aanmerkelijk van de meeste der overige uitkomsten af; 
maar op grond van de voorgaande beschouwingen geloof ik, dat zij ook alle 
overige zeer ver in naauwkeurigheid overtreffen en dat -men wel zoude doen, 
indien men besloot deze alleen aan te nemen en alle overige te verwerpen, 
