EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY. 17 
onderzoek in het werk gesteld om te beslissen, of de oorzaak van het meer- 
genoemd groot verschil bij Srruve d. i. in den draden-mikrometer, of wel 
bij Bresser d. í. in den heliometer gelegen moet zijn; maar ofschoon men 
dit steeds heeft voorbijgezien, kunnen gelukkiglijk de volbragte metingen 
zelve ons althans zeer nabij die beslissing brengen. De metingen kunnen 
onderworpen zijn aan fouten van drieërlei aard. Die fouten kunnen name- 
lijk louter toevallig wezen; zij kunnen standvastig dezelfde grootte hebben 
‘voor alle voorwerpen die men meet; zij kunnen voor hetzelfde voorwerp 
standvastig wezen, maar veranderlijk naar de grootte of het licht der ver- 
schillende voorwerpen. De invloed der toevallige fouten op de einduitkomst 
kan door vermenigvuldiging der metingen grootendeels worden opgeheven, 
en de metingen van Bresser en Struve, omtrent de planeten Jupiter en Sa- 
turnus, zijn dikwijls genoeg herhaald om het zeker te maken, dat de toe- 
vallige fouten harer einduitkomsten zeer klein moeten wezen met betrekking 
tot hunne onderlinge verschillen, zoodat de laatste zich volstrekt niet uit de 
eerste laten verklaren. De standvastige fouten kunnen onder bepaalde om- 
standigheden uit de metingen zelve worden afgeleid, maar ongelukkiglijk 
verkeeren de metingen van Srruve omtrent de planeten Jupiter en Saturnus 
in die omstandigheden niet, nademaal de schijnbare middellijnen dier planeten 
slechts zeer geringe veranderingen ondergaan. Had Srruve de schijnbare 
middellijnen der planeten Venus en Mars, die zich zoo aanmerkelijk veran- 
deren, stelselmatig uitgemeten, zoo had het al of niet bestaan van standvas- 
tige fouten bij zijne metingen daaruit moeten blijken, dat, in het laatste 
geval, de schijnbare middellijnen van iedere dier planeten, naauwkeurig om=- 
gekeerd evenredig aan hare tijdelijke afstanden moeten wezen. Berssrr heeft 
in de jaren van 1850 tot 1857 eene reeks van metingen omtrent de pla- 
neet Mars volbragt, die eerst na zijnen dood is bekend gemaakt, en bij 
welke de schijnbare middellijn der planeet van 21” tot 4” veranderde. Deze 
„reeks van metingen was bij uitstek geschikt om het geschil te beslissen, en 
bij hare strenge bearbeiding door den Heer Oupemass is het gebleken, dat, 
bij haar althans, geen spoor van eene bemerkbare standvastige fout bestaat. 
Reeds deze uitkomst regtvaardigt het vermoeden, dat ook de overige metin- 
gen omtrent planeten, met den heliometer te Koningsbergen volbragt, van 
standvastige fouten vrij moeten wezen, en dat vermoeden wordt door nog 
twee andere onderzoekingen in overtuiging veranderd Wrcumans volbragt 
in het jaar 1859, met denzelfden heliometer, eene lange reeks van metingen 
NATUURK. VERI. DER KONINKL. AKADEMIE. DEEL VI. 
