16 î EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY. 
van beide draden behoeven af te wijken. Men ziet dan een klein segment 
van de verlichte schijf der planeet buiten den eenen draad uitsteken, en aan 
dezelfde zijde van den anderen draad bestaat eene donkere ruimte, met de 
bolle zijde naar den draad gekeerd. Men moet dan twee ruimten, die in licht 
en vorm het tegenovergestelde van elkander zijn, bij elkander vergelijken en 
de grootste breedte van de eene gelijk maken aan de kleinste breedte van de 
andere. Daarbij kan men zich zelven in zijn oordeel derwijze misteiden, dat 
men, zonder daarvan bewust te zijn, standvastige fouten begaat van aanzien- 
lijke grootte. Wij moeten bij deze beschouwing niet uit het oog verliezen, 
dat eene fout van een paar tiende deelen eener secunde hier reeds eene fout 
van aanzienlijke grootte genoemd kan worden, en dat eene ruimte van een paar 
tiende deelen eener secunde tot de kleinste behoort, welke een scherp oog 
met eene vergrooting van 400 malen kan onderscheiden. 
Ofschoon ook de metingen, met de werktuigen van dezelfde grootte en van 
denzelfden aard volbragt, soms aanmerkelijk uiteenloopen, kunnen toch de 
verschillen der uitkomsten, door Bresser en Struve bij hunne metingen om- 
trent de planeten Jupiter en Saturnus verkregen, bezwaarlijk als iets anders 
dan als verschillen tusschen den heliometer en den dradenmikrometer worden 
aangezien. Srruve heeft de afmetingen van Jupiter en Saturnus met den 
dradenmikrometer, veel grooter gevonden dan Besse met den heliometer, en 
het is zonderling, dat zij over die groote onderlinge afwijking zijn heenge- 
slapt, terwijl een onvergelijkelijk kleiner verschil bij de dubbele sterren hen 
200 verlegen maakte en tot zoovele bijzondere onderzoekingen aanleiding gaf, 
die echter het gewenschte licht over het raadselachtig verschijnsel niet mogten 
verspreiden. Bresser scheen, door de verschillende wijzen waarop hij den af- 
stand bij de dubbele ster p Ophiuchi bepaalde, volkomen bewezen te hebben 
dat de fout niet in den heliometer liggen kon, en Srruvmr toonde aan, dat zijn 
dradenmikrometer bij stilstaande kunstmatige dubbele sterren geene fouten 
gaf. Bresser maakte daarop de zeer gegronde aanmerking, dat het onderzoek 
van Srruve weinig bewees voor zijne metingen omtrent de steeds bewege- 
lijke voorwerpen des hemels, en die aanmerking zoude nog veel meer gegol- 
den hebben, indien Srruve zijne metingen omtrent planeten aan die op kunst- 
matige schijven van eene naauwkeurig bekende grootte had willen toetsen. Ter- 
wijl de beweging der hemellichten geenen invloed op de metingen met den 
heliometer kan uitoefenen, is er niet aan te twijfelen, dat zij de metingen met 
den dradenmikrometer in alle omstandigheden bezwaart. Men heeft geen 
