EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY. 11 
in de bovengemelde uitkomsten overgaan. Ook de verschillen, die wij bij 
deze planeten bespeuren, zijn echter zeer groot met betrekking tot de groot- 
heden die men te bepalen had. Zoo werd bij den overgang in het jaar 1852 
de ligchamelijke inhoud der planeet Mercurius door Bessen meer dan twee 
malen grooter dan door GamBaRrT gevonden, en berekent men den inhoud 
der planeet uit de metingen, door Mäprer bij den overgang in het jaar 1845 
met den grooten kijker te Dorpat volbragt en uit de jongste uitkomst door 
Marx verkregen, dan vindt men nog een verschil, dat een zevende gedeelte 
van het geheel bedraagt. De betere overeenkomst tusschen de weinige me- 
tingen omtrent de planeet Venus heeft men zonder twijfel voornamelijk aan 
de groote schijnbare middellijn te danken, waaronder die planeet zich kan 
vertoonen. Om diezelfde reden zoude men ook eene groote overeenstemming 
verwachten tusschen de uitkomsten voor de planeet Mars verkregen, maar 
door de jongste uitkomst van Mar wordt de inhoud dier planeet omtrent 
anderhalf malen grooter gemaakt dan door de middellijn dier planeet, zoo- 
als die in bijna alle sterrekundige jaarboeken en leerboeken wordt aangenomen. 
De planeten Jupiter en Saturnus zijn de eenige, die door Struve en Bes- 
seL beiden werden uitgemeten, en de verschillen, tusschen de uitkomsten door 
deze twee beroemde waarnemers met hunne uitmuntende werktuigen verkre- 
gen, behooren tot de grootste die zich in het geheel openbaren. Door 
Srruve werden de middellijnen van beide planeten omtrent eene secunde 
grooter dan door Bresser gevonden, en dit geeft op den inhoud van de pla- 
neet Saturnus een verschil, grooter dan een zesde gedeelte van het geheel. 
Bresser zegt uitdrukkelijk, dat hij beide beelden op een’ aanmerkelijken af- 
stand van elkander afgescheiden zag, indien hij de glashelften van zijnen he- 
liometer zoo ver uiteenschoof, als dit met de uitkomsten door Srruve verkre- 
gen overeenkwam, en het is onmogelijk de groote verschillen tusschen hunne 
einduitkomsten uit de toevallige fouten hunner metingen te verklaren. Om- 
trent de planeet Uranus bezitten wij geene andere metingen van lateren 
tijd dan die, welke door Lamont en Mäprer zijn volbragt geworden. La- 
mont gebruikte den reuzenkijker op het observatorium te Bogenhausen bij 
München, en Mäprer den niet veel minder grooten kijker op het observato- 
rium te Dorpat. De middellijn van Uranus, door Lamont op drie secunden 
bepaald, werd door Mäprer meer dan eene volle secunde grooter gevonden. 
Berekent men naar beider opgaven den ligchamelijken inhoud der planeet, 
dan vindt men dien naar Mäprer 25 malen grooter dan naar Lamont. Ook 
g% 
