2 EERSTE ONDERZOEKINGEN MET DEN MIKROMETER VAN AIRY. 
zelve verboden, al kan daarbij niet altijd de gewenschte zekerheid worden 
verkregen, al werd de naam der wetenschap dikwijls misbruikt, om wille- 
keurige stellingen omtrent het wezen der hemellichten, als uitspraken van 
beslissende onderzoekingen te verspreiden. De onsterfelijke Besser zelf, die 
meer dan iemand het denkbeeld heeft voorgestaan, dat de sterrekunde zich 
alleen de beweging der hemellichten behoorde aan te trekken, was niet in 
staat zijne stelling vol te houden; want herhaaldelijk heeft hij zich in be- 
spiegelingen omtrent de natuur der hemellichten verdiept, en, zonder de 
beweging der hemellichten als zijn doel te beschouwen, heeft hij de afme- 
tingen van sommige ligchamen des zonnestelsels met zulk eene zorg bepaald, 
dat de uitkomsten, daaromtrent door hem verkregen, zich de naauwkeurigste 
betoonen, die de sterrekunde tot heden heeft opgeleverd. 
De sterrekunde, in haren tegenwoordigen toestand, is zekerlijk de meest 
volkomene der natuurwetenschappen; maar de schilderingen, die veelal van 
hare hooge voortreffelijkheid worden gegeven, zijn toch niet van overdrijving 
vrij te pleiten. De kennis van den bouw des heelals wordt als het hoogste 
doel beschouwd, dat men der sterrekunde kan stellen, en in veler oog schijnt 
zij dit doel nu reeds bereikt te hebben. Men spreekt over omloopstij- 
den van millioentallen jaren en van afstanden, die het licht eerst in dui- 
zendtallen jaren kan doorloopen, op eenen toon alsof zij door de weten- 
schap met zekerheid waren aangewezen. Aan de vermeende kennis van den 
bouw des heelals ontleent men grondslagen voor de vestiging van eene gods- 
dienst- en zedeleer, voor welke alles moet zwichten wat als openbaring werd 
aangezien; maar de pogingen, tot heden aangewend om den bouw des heelals 
te doorgronden, hebben niet veel meer opgeleverd dan de blijken harer on- 
tijdigheid en de kenteekenen van menschelijk onvermogen. Te vergeefs 
poogden Karr en LamBert door wijsgeerige bespiegelingen te beslissen 
wat door de waarnemingen niet kon worden uitgemaakt, en de stellingen 
omtrent den bouw des heelals, die de oudere Hersenen in den aanvang 
zijner schitterende loopbaan op zijne talrijke waarnemingen meende te kun- 
nen vestigen, werden door hem zelven in lateren leeftijd ten deele gelo- 
genstraft en voor weinige jaren door W. Srruve geheel en al omverge- 
worpen. Srruve meende het gesloopt gebouw van Hersener door een 
ander te hebben vervangen, dat op hechtere grondslagen rustte; maar ook 
dat gebouw stortte in één toen zijne grondslagen door ExckKe en Mäprer 
werden aangeraakt. Mäprer hoopte, na jaren zwoegens, nieuwe grondslagen 
