( 42 ) 



is nageipoord, dan ten aanzien van het Dierenrijk , dewijl de planten meer 

 bezwaren in dezen opleveren , uit hoofde van hare fijndere bewerktuiging 

 en mindcre gevoeligheid. 



,-,; Met zal noodig zijn , om vooraf over de leer der Eindoogmerken mij 

 nader te verklaren. De Eindoogmerken zijn in de fcholen der VVijsgeeren, 

 reeds van de tijden der oude Grieken en Romeinen af, van verfchillende 

 zijden befchouwd en overvvogen: verre de meesten bebben dezelve erkend, 

 doch onderfcheidene Wijsgeeren hebben dezelve beftreden , waaronder voor- 

 al de .oude Epicuristen , en nader aan onze tijden BACO VERULAMIUS , DES- 

 CARTES en andcren moeten gerekend worden , welke inzonderheid vverden 

 afgefchrikt door de menigedei ongerijmdheden , waartoe de voorltanders 

 der Eindoogmerken vervallen zijn. 



Het komt hier voorzeker aan , wat men door Eindoogmerken , door ve- 

 len Eindoorzaken genoemd , vvil verftaan hebben. DESCARTES wilde dit 

 onderzoek aan de VVijsbegeerte onttrekkcn , onder het zondcrling voor- 

 wendfel , dat wij onvermogend zijn , de oogmerken van God te kennen , 

 en wia zal lumnen loochenen, dat wij in duizende gewrochten der Natuur 

 die oogmerken geenszins kunnen doorgronden ; maar wanneer wij in on- 

 derfcbeidenc voorwerpen der Natuur een fchakel van behoeften ontdekken , 

 en daartegen zien overgedeld een fchakel van Imlpmiddelen , om die be- 

 hoeften te vervullen , clan zullen wij , mijns inziens , mogen vastftellen , 

 dat zulke Imlpmiddelen aanvvezig of bepaakl zijn , om in die behoeften te 

 voorzien : dan zien wij hierin vvijslelijk doel en middel vereenigd. Wanneer 

 eenig voorwerp niet zou kunnen beftaan of voortduren , zonder het mid- 

 del , dat deszelfs behoefte moet vervullen , of eenig gebrek moet vergoeden , 

 dan is dit hulpmiddel volftrekt noodzakelijk geworden ; dan beltaat dit , 

 hetzij gcheel of gedeeltelijk , ten behoeve van dit voorwerp , dan is hierin 

 het Eindoogmerk van deszelfs aanwezen gelegen. 



Ik zeide geheel of gedeeltelijk : immers de voorwerpen der Natuur kun- 

 nen 



