( 75 ) 



welk vooral voor onze volgende befchouwing gewigtig is- 



Poor zoo verre cen prikkel de kracht tot werking opwcke , is hy 

 eene u'mverkende , volbrengende oorzaak (causa efficient) van deze 

 opwekking ; maar hij is geene uitwerkende volbrengende oorzaak Van 

 die werkingen , welke na- en door die opwekking gefchieden. Hiertot 

 kan hij flechts befchouwd warden aanleiding gegeven te hebben , of 

 daarvan de voonvaarde te zijn (causa adjutrix, remota , conditio). 



Ik zie eenen dooden vogel op den grond liggen. Ik (loot hem met 

 den ftok voort. Deze (loot is d\ig de uitwerkende oorzaak van de 

 beweging van den vogel , en het zoti hier dus vreemd zijn te zeggen : 

 ik heb aanleiding tot die beweging gegeven , of de (loot is een prikkel 

 geweest voor den vogel , om zich te bewegen. Maar flellen wij , dat 

 dte' vogel Itvcndig en gezond was, en allc bewegingen kon volbrengen , 

 weike aan zijne foort eigen zijn. Hij zal dadeltjk bij den iloot opvlie- 

 gen. Hier is dus niet de (loot de uitwerkende oorzaak van het vlie- 

 gen geweest , maar heeft daartoe flechts aanleiding gegeven , of is een 

 prikkel geweest , waardoor de krachten van den vogel in werking ge- 

 bragt werden. 



Zoo is de aantrekking der zon eene uitwerkende oorzaak van de be- 

 weging der aarde om de zon , maar de warmte en het licht * hetwelk 

 de zon aan de aarde geeft , is de opwekkende oorzaak of de prikkel 

 van de werkingen der organifche krachten op de oppervlakte der aarde. 



Het is vooral noodig , dezc twee begrippen wel van elkander te on- 

 derfcheiden. Dezelve worden veelal zoodanig onder elkander gemengci 

 en verwisfeld , dat zij zelfs in de taal niet behoorlijk onderfcheiden 

 worden. Veelvuldige verkeerde redeneringen zijn hierdoor in de natuur- 

 kunde en wijsbegeerte , in liet bijzondev bij de befchouwing van de 

 wederkeerige werking van ziel en ligchaam voortgekoroen. 



Het verhandelde oordeel ik toereikend te zijn ter ontwikkeling van 



K 2 het 



