( 77 ) 



gaan werkt op een ander deel van hetzelve. Geene zenuw , geene fpier, 

 geen orgaan , geen ligchaam brengt eenige werking op zich zelven voort, 

 maar altijd op iets anders , dat is , bij alle ligchamehj'ke , hetztj in- 

 wendiga jf uifwendige , werkingen is de kracht tranfitif. Dezen 

 regel zal men zonder uitzondering vinden , indien men de onmiddellijke 

 werking, waarvan wij hier alleen fpreken, van de niiddellijke behoorlijk 

 onderfcheidt. A brengt eene werking voort op B , en hierdoor ontftaat 

 dat B op A werkt. Indien men hier zegt , dat A op zich zelven werkt , 

 verftaat men hierdoor ten minfte eene niiddellijke werking. 



Geheel anders i-s de werking der ziel , welke niet behoeft tranfitif 

 te zyn , dat is , tot iets anders over te gaan , maar in zich zelve, 

 als het ware, kan bejloten blyven. Het waarnemingvermogeri op zich 

 zelven brengt geene werking op- of in iets voort. Ik zie deze tafel , ik hoor 

 mijne item , ik gevoel door het betasten van een ligchaam , dat deszelfs 

 oppervlakte hard en glad is. Door dit zien , hooren en gevoelen , breng 

 ik geene verandering voort in de tafel , in de (tern , in de oppervlakte van 

 het ligchaam. Zoo is het gelegen met alle vermogens der ziel, met de ver- 

 beeldingkracht , het geheugen, het denkvermogen , het gevoel van het aan- 

 gename en onaangename, het begeeren en willen. Wij fallen ons eenen 

 bekenden voor, fpreken over deszelfs gelaatstrekken , denken over het ka- 

 rakter en de handelingen van iemand : door dit alles brengen wij niet de 

 rainfte werking in iets buiten ons voort. Ik kan een onaangenaam ge- 

 voel hebben , kau iets begeeren en willen , een voornemen opvatten , 

 zonder dat ik het door iets openbaar , dat is , zonder dat ik op iets werk. 

 Dit zoo gewigtig verfchil tusfchen ligchamelijke en zielskrachten , 

 toont reeds overtuigend aan , dat ligchaam of ftof en ziel geheel on- 

 gelijkfoortige zelfftandigheden zijn : want ongelijkfoortige zelfirandighe- 

 den zijn zoodanige , welke ongelijkfoortige werkingen vertoonen. Beide , 

 ftof en ziel , toonen haar beftaan door werkingen , maar deze werkingen 



K 3 zijn 



