C 78 ) 



zi.jn geheel ongelijkfoortig , dus moeten zlj zelve ook ongelijkfoortig 

 zijn. De ziel is dus niet iets , dat ftoffelijk of ligchamelijk is , en evefl- 

 min kunnen de zielskrachten onder de ligchatnelijke gerangfchikt wor- 

 den. 



Deze werkingen der zielskrachten kunnen zeker ook tranfitif wor 

 den , zoo als plaats heeft , wanneer zij bij het ligchaam werkingen 

 voortbrengen. Deze werking der ziel op het ligchaam is intusfchen van 

 eenen geheel anderen aard, dan die werking der ziel , welke in zich zelve 

 befloten blijft, en welke de grondflag van al hare overige werkingen is. 



Door nrijn fpreken geef ik aan Ul. te kennen , hetgeen ik denk , maar 

 dit fpreken , hetgeen voortkoim uit eene werking der ziel Op het lig- 

 chaam , is geheel iets anders dan de werking der ziel zelve , welke wij 

 het denken noemen. In den drootn denken wij ook, en meenen ook 

 zelfs , dat wij fpreken , maar zelden fpreken wij in den droom. Het 

 raeeste van hetgeen wij denken gefchiedt zonder fpreken. De pijn , 

 welke ik gevoel , is geheel iets anders dan de treweging der fpieren , 

 waardoor de gelaatstrekken veranderd vvorden , en waardoor aan anderen 

 kenbaar wordt , dat ik pijn neb. Men kan wel in het gelaat van iemand 

 zien , dat hij diep over iets denkt , maar het denken zelf , de gedachten 

 en overwegingen vernemen wij niet , en wij weten dus nict , indien hij ons 

 hetzelve niet door teekenen te kennen geeFt, wat hij bepaaldelijk denkt. 

 Daarom zegt men ook : gedachten zijn tolvry , en het zou ongerijmd 

 zijn , indien eene regering verkondigde , dat zij aan elken onderdaan 

 vrijheid gaf, over hare maatregelen te denken, zoo als hij wilde , mits 

 hij hetzelve door geene teekenen, woorden of handelingen openbaardc, 

 De ongerijmdheid is hierin gelegen , omdat niemand mij van deze vrij- 

 heid berooven kan , en niemand ook weten kan , in hoeverre ik van de- 

 ze vrijheid gebruik tnaak , dewijl het denken geene tranfitive wer- 

 king is. 



Al 



