C 79 ) 



Al is het dat elke werking der ziel , zoo als het waarnemen , voor- 

 ftellen , denken , gevoelen , begeeren , willen , <net zekere bewegingen 

 des ligchaams gepaard gaat , blijft dit desniettemin waar , dat alle ziels- 

 werkingen op zich zelve intranfitif zijn , en dus met de werking der 

 fpieren , zenuwen , herfenen geheel ongelijkfoortig zijn. a- 



Doch laat ons de getnelde werking der ziel op het ligchaam nader 

 befchouwen. 



Kunnen wij ftellig beweren , dat de ziel de herfenen en zenuwen 

 in beweging brengt , dat is , dat zij van deze beweging of verandering 

 niet de medewerkende (caufa adjutrix) , maar de beverkende oorzaak 

 fcaufa efficiens) zij , even zoo als bij voorbeeld de druk der lucht de 

 bewerkende oorzaak is van het oprijzen van het water in de 



pomp? >T3V 



Het zal moeijelijk zijn zoodanig eene ftelling te verdedigen. Men 

 heeft ook reeds , van de vroegfte tijden der wijsbegeerte af , op de we- 

 derkeerige werking van ziel en ligchaam tegenbedenkingen gemaakt , en 

 verklaard , dat het onbegrijpelijk is , hoe dezelve tusfchen zoodanige 

 ongelijkfoortige wezens , als de ziel en het ligchaam , het onftoffelijke 

 en het Itoffelijke zijn, kan plaats hebben. 



Door verfchillende hypothefen heeft men deze zwarigheid getracht 

 weg te nemen , en de zaak als begrijpelijk voor te ftellen. Doch er 

 zijn ook vele wijsgeeren geweest , welke het geheele begrip van weder- 

 keerige werking verwierpen , en hetzelve onder die fchijnvoorftellingen 

 plaatltcn , aan welke alle vvezenlijkheid ontbreekt. LEIBNITZ ftelt, dat 

 zieUe.n. ligchaam van elkander geheel onafhankelijk zijn, dat het dus ge- 

 heel verkeerd is , aan te nemen , alsof de eene op de andere zou wer- 

 ken , maar dat er "eene voorbf befchtkte harmonic plaats heeft, waar- 

 door gelijktijdige, of bepaaldl op elkander volgende, ziels- en ligchaams- 



'; 



