( 87 ) 



Maar deze anologie gaat nog verder. Gelljk de zenuwkracht een 

 prikkel is voor de fpierkracht , en in het algemeen elke organifche kracht 

 eene andere tot werking kan opvvekken , zoo is het ook met de ziels- 

 krachten zelve gelegen ; de werking van de eene vfekt de werking van 

 de andere op , geljk wij reeds in de aangehaalde voorbeelden gezien 

 hebben. De vier vermogens der ziel , het waarnemingvermogen, waar- 

 toe ik ook de Rede reken , het voorfiellingsvermogen , waartoe ook het 

 verftand en het geheugen belioort , het gevoel- en begeervermogen , zijn 

 in zoodanig eene betrekking tot elkander, dat het eene een prikkel is 

 voor het andere; hetvvelk dan ook de rede is, waarom zij meestal al- 

 ien te gelijker tijd werken , hoewel nu eens de werking van het eene dan 

 wederom de werking van een ander verraogen fterker en veelvuldiger is. 



Tot een voorbeeld hiervan kan het volgende dienen. Wij hooren 

 eene verhandeling, vernemen de woorden , en verftaan dezelven. Bij de 

 klanken dus , die de verhandelaar doet hooren , wordt ons waarneming- 

 vermogen opgewekt , maar tevens ook het geheugen , het denkvermo- 

 gen , en de terugroepende verbeeldingkracht , want anders zoudcn wij 

 de klanken niet kunnen verftaan , en den redenaar in zijne befchouwing 

 geheel niet volgen kunnen. Ook is de fcheppende verbeeldingkracht 

 hierbjj veelvuldig bczig, hoewel by den eenen meer dan bij den ande- 

 ren. Op die wijze zijn dan al die vermogens in werking , welke wij 

 door het geflachtswoord , het kenvermogen, aanwijzen. Maar daarenbo- 

 ven , hoe ook de verhandeling zijn mogc , ahijd is tevens het gevoel- 

 en het begeervermogen van den toehoorder daarbij ycrkzaam. Wekt 

 het onderwerp onze belangftelling op , wordt hetzelve goed voorgedra- 

 gen , leeren wij daardoor iets , hetgeen wij wenfchen te kennen , dan 

 wordt het gevoelvermogen opgewekt; wij hooren met genoegen den 

 redenaar , en onze opmerkzaamheid toont aan , dat wij wenfchen te 

 hooren , hetgeen hij verder zal zeggen. Gcene belong/telling en op 



merk- 



