( 88 ) 



mcrkzaamheid is zander werking van hct gevoel- en begeervermogen. 

 Maar heeft het tegendeel plaats, wekt het onderwerp niet onze belang- 

 ftelling op , nocli hetgeen daarover gezegd wordt , noch de vvijze , op 

 welke het voorgedragen wordt, dan vervelen wij ons, en geene ver- 

 veling is 'zonder een onaangenaam gevoel , en zonder begeertel Wij 

 wenfchen , dat de verveling eindige , en de verhandelaar tot het flot 

 zijner verhandeling kome. Zoo is het gelegen met alle werkzaamheden 

 van den menfchelijken geest. Altijd is er eene zamengellelde werking 

 van bijna al de zielsvermogens. 



Gelijk dus het ligchamelijke leven , zoo beftaat ook het zieleleven in 

 gedurige opwekking van werkingen , door prikkels voortgebragt , en 

 juist door zoodanig eene reeks van opwekkingen, worden de krachten 

 der menfchen op veelviildige wijze in beweging gebragt , geoefend en 

 ontwikkeld. Ja , ook onze zelfbewustkeid wordt door ligehatnelijke 

 prikkels op de zintuigen opgewekt ; want de door die prikkels voort- 

 komende uitwcndigc waarneming kan niet zonder de inwendige , dat 

 is, niet zonder de zelfbewustheid zijn. Ik zje een voorwerp , hoor 

 eenen klank , betast een ligchaam ik kan dit niet waarnemen , zon- 

 der dat ik mij bewust ben , dat ik het ben , die ziet , hoort en be- 

 tast; dus wordt by elke uitwendige waarneming de zelfbewustheia 

 opgewekt. 



De woorden , welke wij hooren of lezen , maken eenen indruk op 

 ons , die de verbeelding en het denkvermogen opwekt , en aan on, 1 

 gevoel , aan onze neigingen en begeerten eene bepaalde rigting geeft. 

 Eene voorrtelling wekt eene andere op , die haar vergezelt , volgens 

 de wetten der gelijktijdigheid en gelijkvormigheid. De fclioonc vormen 

 in de natuur en kunst , de harmonic en melodic der toonen zijn een 

 prikkel voor de verbeelding , den kunstzin en het gevoel. Van hier 

 ook de gewigtige invloed der voorbeelden en in het algemeen van den 



mensch 



