mensch op den mensch. De maatfchappij , of de omgang met men- 

 fchen, is daarom tot de ontwikkeling der zielskrachten bijzonder dien- 

 ftig , omdat hierin zoo vele prikkels zijn , waardoor de ligchaatns- en 

 zielskrachten beftendige opwekking ontvangen. Van de boomen , zeide 

 SOCRATES , kan ik niets leeren , ik blijf dus te Athene. 



Van de veelvuldige pfychologifche verfchijnfelen , welke ik hier ter 

 (laving mijner {telling aangaande de opwekking der zielskrachten, of 

 althans ter nadere verklaring van dezelve , zou kunnen aanhalen , kies 

 ik flechts een. Men weet , welk eenen invloed de organifche werking 

 der teeldeelen op de verbeelding hebben. Men zal toch niet kunnen 

 ftellen, dat zoodanig eene organifche werking beelden in het ligchaam 

 voortbrengt, welke alsdan door de inwendige waarneming voor den 

 geest zouden gebragt worden. Dit zou eene vreemde verklaring zijn , 

 waarvan men zich niet eens eene duidelijke voorftelling kan maken. 

 Eenvoudiger en overeenftemmende met de analogie is deze verklaring , 

 dat door die organifche werking de verbeeldingskracht lot eene be- 

 paaldc werkzaamhcid wordt opgewekt. 



Men veroorlove mij aangaande de wederkeerige werking van ziel en 

 ligchaam nog eene aanmerking. 



Het ligchaam hangt dus , volgens onze , thans ontwikkelde , voorftel- 

 ling der zaak , van de ziel af , en de ziel van het ligchaam , voor zoo 

 verre de werking van de eene zelfflandigheid tot een prikkel ver~ 

 ftrekt voor de werking van de andere. Deze afhankelijkheid is dus 

 niet volkomen , noch onbeperkt. Elke zclfftandigheid heeft als zoo- 

 danig hare eigene bepaling tot werkzaamheid. Gelijk de ziel niet 

 het ligchaam tot alle werking , welke zij wil , of waartoe zij aan- 

 fpoort , kan opwekken , zoo kan ook her. ligchaam de ziel niet tot alle 

 werkingen , waartoe deszelfs prikkel opleidt , opwekken. In de zelf- 

 ftandigheid zelve kunnen ook tegengeftelde prikkels zijn , en bij dezen 



M ftrijd 



