C 90 ) 



itrijd is de overvvinning dddr , waar de grootfte kracht is. Het dier 

 zelf volgt niet elk en prikkel ; de bond bedvvingt zijnen toorn , hij ont- 

 houdt zich van iets te ctcn , dat voor hem fiaat , offchoon daartoe ecn 

 fterke prikkel voorhandcn is ; omdat hij voor de ftraf vreest. 

 Oader de zielskrachten des menfchen is er eene, welke wij den wil , 

 of de kracht van den mil noeraen , welkc niet allecn , gelijk wij gezien 

 hebben , door haren prikkel het ligchaam tot veelvuldige bewegingen en 

 handelingen kan opwekken , maar ook aan de werking , door ligchame- 

 lijke prikkels voortgebragt , raeer of min kan tegenftand bieden , en 

 het gevoel , dat door die prikkels opgevvekt vvordt , kan verzwakken. 

 Wij kunnen ons ligchaam harden , dat is , wij kunnen maken , dat de 

 ligchatnelijke prikkels minder op het gevoel vverken. Wij kunnen ook 

 het tegendeel doen , en door onzen vvil den indruk der prikkels ver- 

 meerderen. Wij kunnen het oog , het oor , het betastingvermogen 

 oefenen , om ook de fijnere , zwakkere ligchamelijke indrukken te ge- 

 voelen , en, daardoor de ligchamen en dcrzelver hoedanigheden des te 

 j uister en vollediger waar te nemen. Wij kunnen onze opmerkzaam- 

 heid, op iets vestigen , waardoor deszelfs indruk vermeerderd , en de 

 indruk van andere voorwerpen en voorftellingen verzwakt wordt. Wij 

 kunnen eindelijk hoe langs hoe meer eene heerfchappij over ons zelven ver- 

 krljgen , dat is , ouze wil , geleid door verftand en rede , kan zich meer en 

 meer van den ligchamelijken prikkel, en van de daardoor opgewekte nei- 

 gingen en begeerten onaf hankelijk maken. DC wil kan de neigingen bedu- 

 ren, hij kan de prikkejs verzwakken, of geheel onwerkzaam maken. 



Dit is de verflandehjke en zedelifke vrtj'heid , welke elk onzer moet 

 trachtcn te handhaven en te volmaken. Het hoogere moet over het 

 lagere heerfchen , hierin is de beltemming, de waarde, de veredeling 

 des menfchen gclegen. Door de getrouwe vervulling onzer pligten , en 

 door de keus van hetgeen onvoorwaardelijk goed is , toonen wij , dat 



wij 



