( 93 ) 



ftandelijke en zedelijke vrijheid kan brengen , waarin de hoogere men- 

 fchenwaarde beftaat. 



Hetgeen hier gezegd is van de ongelijkfoortigheid van het ligcbame- 

 Hjke en van het zieleleven , en van den graad van onafhankelijkbeid , tot 

 welken het laatfte reeds hier op aarde kan komen , dient ook , dunkt 

 mij , in aanmerking genomen te worden bij de vraag : is de ziel onftcr- 

 fely'k ? kan de ziel beflaan zander ligchaam ? Volgt uit het verdwij- 

 nen van het ligchamelijk leven het verdwijnen van het zieleleven , dat 

 is , moet de perking der zielskrachten ophouden , wanneer die der 

 ligchamehjke krachten ophoudt? Ik zie niet , wat ons noodzaken 

 zou , zulks te ftellen ? Zieleleven en ligchamelijk leven zijn immers 

 geheel ongelijkfoortig , en het eerfte kan immers reeds hier in fommige 

 opzigten eenen zekeren graad van onafhankelijkheid van het laatfte ver- 

 krijgen. Of kan de hoogere zielskracht niet anders , dan door het lig- 

 chaam in werking gebragt worden? Moet een toeftand van het ik of 

 van de ziel , waar de opwekking der zielskrachten door geheel andere 

 prikkeU > dan door de tegenwoordige ligchamelijke gefchiedt , als on- 

 mogelijk gefteld worden ? Dit zal toch wel niemand op goede gronden 

 kunnen bevestigen. Wij kunnen zelfs verder gaan en vragen : zouden 

 niet ook de grondkrachten der ziel eens kunnen werkzaam zijn , zon- 

 der prikkels door andere krachten te ontvangen? Twee krachten ver- 

 toonen zich als zoodanig in de ligchamelijke natuur , en deze zijn de 

 aantrekkende en afftotende kracht , welke door velen als grondkrachten 

 der ftof befchouwd worden. Kunnen er dus niet ook bij de ziel zoo- 

 danige onafhankelijke krachten zijn. Wij zouden zeker hier de perken 

 overtreden , welke aan het menfchelijk verftand gefteld zijn , indien wij 

 hieromtrent bepalingen wilden maken , ja wij kunnen ons niet eens 

 voorftellen , wat de ziel zonder het ligchaam is , en hoe zij zonder het 

 ligchaam zou kunnen werken , dewijl ons voorftellingvermogen , de 



M 3 ver- 



