Nooit vertoont zich de wijsgeer en natuurkundige in een meer be- 

 lagchelijk licht, dan wanneer hij tracht de geheele Natuur 4 priori te 

 conftrueren , en meent zulks met een gelukkig gevolg te doen of ge- 

 daan te hebben. Kunnen wij homunculi in de verklaring der eenvou- 

 digfte en meest bekende werkingen der natuur het ooit verder brengen, 

 dan dat wij door hulp der waarneming , en dus & posteriori , aan- 

 wijzen , waarin die werkingen beftaan , volgens welke wetten zij ge- 

 fchieden , tot welke foort zij behooren , en wat uit dezelve volgt V 

 Kunnen wij met vrucht de Wiskunde op de Natuurkunde toepasfen , 

 zonder waarnemiiigen , en befluiten uit waarnemingen ten grondflag te 

 leggen? Wat is de geheele theoretifche en praktifche Wijsbegeerte zon- 

 der den grondflag der waarnemingen? 



Laat ons de eenvoudigfte en meest bekende werkingen der Natuur 

 tot een voorbeeld kiezen. 



Elkeen begrijpt , of meent te begrijpen die beweging , welke door 

 voortfchuiving gefchiedt, waarbij het voortfchuivende ligchaam met het 

 voortgefchovene in aanraking blijft , alsmede die beweging , welke door 

 den ftoot gefchiedt , waarbij het ftootende en het voortgeftoten ligchaam 

 flechts een oogenblik in aanraking zijn, zoo als ook, indien er eene 

 reeks is van elkander voortfchuivende of voortftootende ligchamen , 

 waarin het eerfte op het laatfte zonder aanraking, doch middellyk, 

 werkt , dat is , door middel der tusfchen beide gelcgene ligchamen. 

 Maar vraagt men , hoe een ligchaam in eene ruimte kan indringen , eene 

 ruimte kan verlaten , of aan een ander ligchaam dezelve kan doen ver- 

 laten , met ddn woord , hoe hetzelve beweegbaar is , en aan een ander 

 ligchaam beweging kan mededeelen , dan kunnen wij hierop geen ant- 

 woord geven. Wij moeten ons vergenoegen , dat wij zeggen : de 

 waarneming leert ons deze beweging en werking , dus is dezelve moge- 

 lijk, er moet dus een toereikende grond voor dezelve zijn , maar welke 

 deze toereikende grond zij , dit is ons onbekend. 



N 3 De 



