C 65 ) 



de natuurkundige wetenfchappen zijn zonder eenen COPERNICUS , CAR- 

 TESIUS , NEWTON, LINNAEUS en andercn, door de natuur bij uitne- 

 mendheid bekwaam gemaakt, om orde, eenheid en doelmatigheid t n 

 ontwaren , het algemeene in het bijzondere te zien , den Schepper in het 

 gefchapene te erkennen. Be Hemel geve aan het menfchelijk geflacht zoo- 

 danige mannen ten alien tijde , en dan kunnen er groote dingen gefchieden. 



Als voorbereiding tot zoodanige gebouwen befchouw ik de waar- 

 neming der analogien , of overeenkomften , omdat zij iets gemeenfchap- 

 pelijks aanwijzen , en daardoor in het veelvuldige eene zekere eenheid 

 brengen. Hoe verder zich zoodanig eene analogic uitftrekt , des te 

 meer voldoet zij in dit opzigt. Al kunnen wij dezelve niet verklaren, 

 zij brengt toch reeds eene zekere orde in de verfchijnfelen en in onze 

 voorftellingen ; zij behoort tot ergens eene algemeene wet , en met het 

 vinden van algemeene wetten moeten wij ons in verre de meeste geval- 

 !en vergenoegen , zoader dezelve te kunnen verklaren. 



Ik vlei mij dus , dat de befchouwing eener analogic , welke mij voor- 

 komt , zich in het geheele rijk der natuur , zoowel der inwendige als 

 uitwendige , te openbaren , niet voor onbelangrijk zal gehouden wor- 

 den , indien namelijk uit hetgeen ik daarvan zal zeggen , blijkt , dat 

 zoodanig eene analogic beftaat , of althans eenige waarfchijnlijkheid 

 heeft. Ik meen dezelve te vinden in het begrip van prikkelbaarheid 

 of opwckbaarheid der krachten. In de nieuwe Phyfiologie wordt dit 

 begrip gebruikt bij de werking der organifche krachten in het dieren- 

 en plantenrijk. Het komt mij intusfchen voor , dat het niet mindej 

 toepasfelijk is op de werkingen , welke wij aan de zielskrachten en 

 aan de krachten in het niet organifche rijk der natuur toefchrijven , 

 zoodat het dus een begrip is; waarvan zich de voorwerpen in de 

 geheele natuur openbaren. 



Dit dus ten onderwerp mijner befchouwing kiezende, zal ik vooral 



I trach- 



