zijn verwijderd geweest van hetgeen men thans en teregt van verklaringen 

 begeert. Eene verklaring is thans eene toelichting van bestaande zaken , 

 niet een verband zoeken tusschen eene a priori gestelde oorzaak en waarge- 

 nomene verschijnselen ; men kent thans aan de oorzaken , die men aanneemt , 

 zulke eigenschappen toe, als de verschijnselen hebben leeren kennen, dat 

 zij bezitten moeten. Men kent dus geen' afkeer der Natuur meer; men 

 heeft wetten opgespoord, en eene algemeene oorzaak voor deze wetten aan- 

 genomen. Dwaalt men nu in het aannemen van deze oorzaak welligt niet 

 evenzeer, als de oude Natuuronderzoekers , die een' afkeer der Natuur van 

 ijdel, als eene der werkende oorzaken aannamen? Dwalen is menschelijk, 

 en het is zbnder tegenspraak vvaar, dat ook in de wetenschap van onze 

 dagen nog dwalingen in menigte zullen overgebleven zijn. Maar die dwa- 

 lingen zijn van eenen anderen aard. TORRICELLI en VON GUERICKE heb- 

 ben elk op hunne wijze aangetoond, dat er inderdaad een ijdel kan bestaan, 

 en hebben dien horror vacui voor altijd uit de wetenschap verbanuen; zij 

 hebben alles , wat vroeger uit afkeer der Natuur verklaard vverd , uit een- 

 voudige en te bewijzen oorzaken leeren afleiden. In dien geest vvordt thans 

 alleen voort gearbeid , en daarom leidt het onderzoek tot heldere begrippen ; 

 men neemt geene oorzaken aan, vvaaraan men eigenschappen gecft; men 

 denkt zich de oorzaken z<56 , als de eigenschappen , die men waarneemt , 

 haar doen zijn. Blijkt het dan naderhand, dat dezelfde oorzaak ook nog 

 eene andere reeks van verschijnselen voortbrengt , zoo wordt alleen de naam 

 veranderd; de zaken zelve en de voorstelling der werkende oorzaak blijven 

 onveranderd dezelfde. 



Een schoon voorbeeld ten dien aanzien heeft ons de leer van de electri- 

 citeit , het galvanisme en magnetisme opgeleverd. Tot v66r eenige jaren 

 stonden deze op zichzelven. Wei had men eenen magneetsteen door het 

 vuur , of door den bliksem , of door electrieke slagen zijne kracht zien ont- 

 nemen ; wel had men aantrekking en afstooting tusschen magnetische en 



F 2 gal- 



