( 22 ) 



de grondbeginselen der reken- , stel- en meetkunde , der algemeene natuur- en 

 scheikunde, der werktuigkunde aan gewone werklieden leerde. Bij duizenden 

 vloeiden deze naar die plaatsen van oefening in de uren van rust of ver- 

 poozing , vroeger door velen in ledigheid of losbandigheid doorgebragt. De 

 hoofden der fabrijken en trafijken stelden er prijs op , dat hunne werklieden, 

 tot de geringste toe , aan dit onderwijs zouden deel nemen , bevorderden 

 de belangstelling in hetzelve, en ondersteunden het door hunnen invloed. 

 Zoo doende werd er bij duizenden eene bron van kennis, van veredeling 

 der verstandelijke vermogens geopend , die voor eene halve eeuvv nog onge- 

 kend en gesloten was. De werkman , mcer ontwikkeld en kundiger gewor- 

 den, droeg op zijne beurt bij tot het welslagen van het doel van zijnen 

 arbeid, en de zamenleving plukte er aangename vruchten van. 



Inderdaad! indien men nagaat, hoezeer door de arbeidende volksklasse 

 onder ons, waar nog slechts onvolkomen in deze behoefte isvoorzien, dik- 

 wijls de uren van ontspanning in uren van verderf , van overgave aan ge- 

 woonten , die de ziel en het geluk der hunnen verteren , veranderd wor- 

 den , en men daartegen overstelt den heilzamen invloed , dien afleiding 

 door eenig nuttig bedrijf , dien verstandelijke bemoeijingen en uitbreiding van 

 kennis hebben moeten op de zedelijke handelingen van den werkman ; dan 

 zal men aan het voorbeeld , door anderen in dezen aan ons gegeven , de 

 grootste waarde moeten hechten ; dan zal men wel doen , het goede van 

 onze zeden niet te hoog tegen dat van andere natie'n op te vijzelen , maar 

 bij dat onmiskenbare goede ook nog pogingen te voegen , om onder ons 

 die bron van beschaving ook voor de geringere standen open te stellen, en 

 op ruimere schalen , met ruimere middelen , volksonderwijs in Natuurkun- 

 dige wetenschappen bij ons voor te staan. 



Ten'einde echter die gedrogtelijke gevolgen der uitbreiding van kennis 

 bij den werkman, die men in sommige Engelsche fabrijk-steden waarneemt, 

 en die thans de algemeene aandacht tot zich trekken, te voorkomen, is het 



bo- 



