C 23 ) 



bovenal noodzakelijk ,- in de keuze van dit onderwijs zeer naauwgezet te 

 zijn. Wei verre van alleen dorre kennis aan te kweeken , zou ik leven in 

 die kennis begeeren. Ik zou meenen , dat men het bedrijf van den werk- 

 man , en hetgeen hij tot eene juiste kennis daarvan noodig heeft , tot mid- 

 del , de veredeling van zijn hart en zijn verstand tot doel raoest hebben. 

 Ik zou meenen , dat hem het schoone , het verhevene , het doeltreffende der 

 vele natuurverschijnselen en natuurwetten telkens moest worden voorgehou- 

 den, en nimmer bij dat onderwijs moest worden uit het oog verloren, dat 

 de werkman , door , boven anderen , kennis aan de werktuigkunde , aan de 

 leer van evenwigt en beweging der Jigchamen te bekomen , nog niet heeft , 

 wat hij , als goed burger van den staat , vooral , wat hij als zedelijk we- 

 zen behoeft. 



Op het gebrekkige , het onvoldoende , ja het schadelijke van eenzijdige 

 ontwikkeling , behoort men bij den min beschaafden inzonderheid het oog 

 te vestigen, wil men der maatschappij niet eene groote ondienst doen met 

 volksonderwijs in Natuurkunde. 



Is het belangrijk , dat de meer zelfstandige werklieden , van minder on* 

 dergeschikte betrekking , kundig zijn in het werk , dat zij verrigten , dan is 

 de beoefening van Natuurkundige wetenschappen , welke hiertoe strekt , voor 

 deze dubbel nuttig en noodzakelijk. Men mag het er voor houden, dat 

 deze , meer ingewijd in de geheimen en wetten der Natuur , met meer be- 

 leid hunne onderhoorigen besturen , en hunnen gang regelen zullen ; dat zij 

 hun eigen bedrijf des te beter zullen volbrengen, en rondom zich van die 

 meerdere kennis zullen doen blijken. De kundigheden, door de eenvoudige 

 handwerksliedeu opgezameld , bepalen hunnen kring van kennis , en zij zijn 

 dus thans , om een zedelijk overwigt over dezen te behouden , gebonden , in 

 diezelfde mate hunner zaak kundig te zijn. Stelt daartegen over, MijneHee- 

 ren ! dat weleer alle deze louter onderdeelen waren van een groot werktuig , dat 

 door gewoonte alleen , op hoogst gebrekkige wijze , gedreven werd , en ik 



be- 



