C 36 ) 



het reeds z66 verre gebragt , dat hij met zijne waarnemingen de fouten zij- 

 ner werktuigen juist meten kan ; de sterrekunde biedt dus der werktuig- 

 kunde eene zusterlijke hand , en wijst haar de verbeteringen aan , die zij 

 aan meetwerktuigen heeft aan te brengen , ja ! hetgeen men v66r weinige 

 jaren ongeloofelijk zou geacht hebben, de sterrekundige weet uit de wetten 

 van straalbuiging van het licht dezelfde waarde voor de uitzetting der gas- 

 sen door de warmte af te leiden , als de natuurkundige proeven , door on- 

 middellijke bepaling dier uitzetting, geleerd hebben. 



Zoo doende, grijpen alle deelen der Natuurstudie , nadat vele reeds 

 tot eenen hoogen trap van volmaaktheid gestegen waren , in onze dagen 

 weder in elkander, en kunnen nu eerst regt doelmatig geoefend worden. 

 Van nu aan is er kennis der Natuur mogelijk , die aan den menschelijken 

 geest bevrediging kan aanbieden; van nu aan zullen de geheimen der Na- 

 tuur meer onpartijdig ontsluijerd worden , en zal , uit dit meer verheven 

 standpunt, hare beoefening strekken kunnen tot bevordering van die mate 

 van ontwikkeling , die men in beschaafden gewoon is te eischen. Niet hij 

 toch , die de spieren van het menschelijk ligchaam kent en weet te beschrij- 

 ven , is daarom boven anderen ontwikkeld ; niet hij , die scheikundige ont- 

 ledingen doen , of natuurkundige proeven nemen kan , is daarom beschaafd ; 

 niet hij , die vele planten of dieren bij name kent , staat daarom op eenen 

 hoogeren trap van veredeling. Maar hij , die verhevene oorzaken en gevol- 

 gen in groote menigte te zamen traclit te verbinden , die zijnen kring van 

 edele kennis op onbekrompene wijze tracht uit te breiden, en met wijsgee- 

 rigen zin waarheden opspoort , hij , en hij alleen , zal eenmaal op den naam 

 van beschaafde aanspraak kunnen maken ; zijne bemoeijing alleen leidt tot 

 veredeling, het einddoel van elke poging van den redelijken mensch. De 

 wetenschap der Natuur van onzen tijd sluit den partijdig of eenzijdig ont- 

 wikkelden nog wel niet geheel buiten ; maar de tijd is niet meer verre , 

 dat het onderzoek derzulken hunne bekrompene kennis verraden , en haar 



