71 J. J. L. VAN DER BRUGGHEN 



ratione ejus status, ut si e. g. servus sit, ab eo inde die, militiae ineptus esse vi- 

 deatur, neqtie ut removeri possit, spectari debeat, utrum jam reverd Sacramento miles 

 iactus sit: non dicit igitur Imperator, aliquem ratione jurium civilium, v. c. testamen- 

 ti factionis, militem censeri ab eo inde die, quo lectus ac probatus fuit; quod mani- 

 festo pugnaret cum /. 49. /. cit. 



Epist. XL. a. In plcrisque civitatibus annua accifiunt. Qui in opus publi- 

 cum, in metaUum, in opus metalli, etc. damnati erant, fiebant servi poenae /. 17. ff. 

 dc pvcnis. Et quamvis non semper in perpetuam poenam condemnarentur, et si tempus 

 expressum non esset, in decennium tantum condemnati censerentur (/. 93. cod. ) tamen 

 tinitd poeni , ntillis poterant civilibus juribus aut muneribus frui, quippe civitate non 

 solum , sed etiam libertate in perpetuum orbati. Imo conditio servorum publicorum , si- 

 ve actorum, erat honestior, quam ut in metallum damnati ea uti possent. 



Hi enim curandis et custodiendis tabulis publicis praepositi, aliqud existimatione gau- 

 debant, et in publicis ofliciis versari dicebantur (2), Vid. annot. ad L. VII. 18. in 

 Part. 2. in Not. Docemur etiam h. 1. , annuam pecuniam, sive honorarium, publice 

 iis tributum fuisse. Neque igitur poterant condemnati illi Nicomedenses , qui nullo modo 

 poend. erant soluti, in ejusmodi conditione quiete versari. 



Epist. XLI. 2. Si qui vetustiores inyenientur et senes ante annos dectm damnati 9 

 distribuamus illoi in ea ministeria , quac non longe a poena sunt, Quamvis laudabilis 

 sit haec Trajani miserorum senum cura, humanius tamen etiam in simili, ut videtur, 

 causd rescripsit D. Pius , ubique egregio humanitatis et virtutis studio , in toto Cor- 

 pore Juris conspicuus. Refert illud rescriptum Modestin. 1. 22. ff. de poenis , quo cau 

 turn, ut a Praesidibus provinciarum damnati, qui morbis aut senio operibus impares 

 facti essent, si modo per decem annos in poen^ versati fuissent, dimitti possent. Ad- 

 junxit vero iuiperator earn prudentissimam conditionem , ut haberent cognates, quibus 

 cum habitarent, et a quibus alerentur, ne a republicd pasci deberent. Invenit igitur An- 

 toninus rationem subvenicndi difficultati, quae inprimis impediisse videtur Trajanum, 

 quo minus eddem humanitate in condemnatos uteretur. Queritur enim Plinius Ep. 40. 

 . 4. inutile esse, eos reipublicae sumtibus ali, et periculosum fore, si propriis vive- 

 re cogerentur. Laudare itaque non satis possumus Antonini illud rescriptura , quo 

 tarn egregie humanitatis officium cum civili prudentii conciliavit. 



Epist. XLII. Insignis est haec Epistold Plinii, cum rescripto Trajani, de jure colle- 

 giorum , ad quam breviter subsistere operae pretium est. 



Distinguenda sunt inprimis duo genera Collegiorum apud Romanos: erant alia, quae 

 non nisi Deorum cultum , sacrorumque celebrationem , aut pium aliquod negotium 

 spcctabant , atque haec nagis proprie sodalitia dictbantur: de his infra videndiim erit, 

 ad Ej>. PS. A. L. Alii, de quibus hlc agiuir, erant colkgia Opificuro et Artificum, 



ad 



