46 J. J. L. VAN HER. BRUGGHEN 



testatem eandem Varenus sibi <quoque petiit ; quae lege non accusatori , reo vero soli con- 

 cessa erat. (7 in fin. h, Ep.) Quare ejus petition! contradixerunt Bithyni, et quum de 

 el re prius esset cognoscendum , Plinius Vareni causd su&ceptd pro eo dixit : postero die 

 autem Homullus: Bithynoruui panes egerunt Fontejus Magnus et Nigrinus. Res eum 

 eventtim habuit, ut quod petiverat Varenus impetraret, itaque potestas ei decerneretur 

 testes evocandi. Quod quamvis non satis usitatum dicit Plinius in 7. exempla tamen 

 similis concessions afferri possint. Sic apud Tacit. Annul. XIII. 43. narratur, Suillium, 

 cum repetundarum accusatus esset , inquisitionem impetrSsse , quae annum duraret. 

 Multis etiam postea disputationibus ansam praebuit haec Vareni causa , de quibus viden- 

 dum erit ad L. VI. 5. i. et L. VI. 13. 



Ep. XXI. Descenderam in Basi/tcam Juliam , auditurus , quibus proximd comperendi* 

 natione respondere debebam. Satis difficilis est hie locus. Comperenilinatio vulgo dicitur 

 locum habuisse in judiciis publicis; quaedam leges publicorum judiciorum duas admitte- 

 bant actiones : in primd actione incipiebat accusator dicere: turn reus se defendebat. Si 

 jam judicibus videretur , actio poterat comperendinari , i. e. in diem pcrendinum s ter- 

 tium proprie , constituebatur actio secunda , in qua inversus ordo scrvabatur , ita ut pri- 

 mum reus verba faceret , turn accusator. vid. Sigon. de Judiciis L. II. 20. Haec erat ra- 

 tio comperendinationuoi : sed eae tantum in judiciis publicis usu veniunt. Hoc vero lo- 

 co , quod omnino animadvertendum , compercndinatio dicitur de dilatione causae privatae. 

 Eodem sensu Gaj us Comment. IV. 15. dicit, postquam Judex datus erat a Praetore, par- 

 tes statuere consuevisse comperendinum diem, quo ad judiceni venirent. Arctior itaque 

 vocis significatio , quae proprie notabat dilationem in tertium diem , temporis tractu ita 

 amplificata videtur,ut de omni constitutione diei, etiam remotioris, diceretur, quo causa, 

 quae ad finem perduci non potuerat, retractaretur. Sic etiam Centumvirale judicium hoc 

 casu, cum Plinius causam orandam in eo suscepisset, in alium diem dilatum fuisse vi- 

 detur: neque objiciat quis , ceutumvirale judicium nullo modo differri potnisse (vid. 

 adnotatio ad Ep. I. 18. 6. in parts II. ) Scil. in eo partes non convenire poterant, ut 

 causa differretur , neque ipsis dilatio ad probationes ulterius conquirendas coucedebatur , 

 sed si causa ita gravis esset, ut uno die absolvi non posse videretur, quidni in alium 

 diem etiam jadicium centumvirale Praetor distulisset? quod etiam in hie Epistol^ pro- 

 pter aliam causam factum esse vidimus, (vid. 5. h. Ep.) Plinius igitur in causa" 

 Centumvirali egisse videtur; et cum res comperendinata esset, interim nescius, quisnam 

 advocatus pro advsrsario eo die dicturus esset, in Basilicam Juliam descendit; ibi, quod 

 scire cupiebat , auditurus. 



2. Sedebant judices ut non mora latter. Lectu dignissimus est hie locus: veris- 

 sime enim omnes partes Tribunals Centumvirorum describuntur; judices in quatuor Tri- 

 bunalia divisi , in loco altiori subselliis assidemes, Decemviri medium quemdam locum 

 post Praetoris sellam vacuam occupantes; advocati hue atque iliac in auditorio spatiantes, 



dum 



