COMMENTATIO AD QUAESTiONEM JURIDICAM. 



ratione et natura hujus judicii: nimirum, quum non nisi in causis gravioribus, quatuor 

 consilia , in quae totum centumvirorum Tribunal erat distributum , convocarentur , et mag- 

 nus numerus 180 Judicum esset eligendus ; quum porro inprimis solenne , et grave esset 

 hoc judicii genus, cui ipse Praetor cum Decemviris hasta posita" praesidebat, incongruum 

 fortasse visum est , si ligitantes non satis instrumentis et probationibus instructi , ad illud 

 accedere auderent et peterent, ut res multis ambagibus impedita, temere differretur , et 

 pro "suo lubitu repeteretur; itaque non tarn lege aliquS, aut causarum natura, dilationes 

 in judicio centumvirali prohibitas fuisse credam , quatn usu et decori studio, ne multi 

 cives saepe quorumdam lirigantium inertiJ , aut lubitu detinerentur. Eadem etiam digni- 

 tatis habita ratio apparet seriore tempore in causis , quae in consistorio principis age- 

 bantiir. Hae enim, ut centumvirale judicium , nullam dilationem patiebantur, ne Impe- 

 ratoris majestas minui videretur. Vid. lex 5. Cod. de feriis et dilat. Caeterum usus est 

 hoc loco Siccama^ de centumvir. Jud. cap. 5, uti probaret , haec judicia diversum genus 

 constituisse a privatis. Sed minus recte ut videtur, quandoquidem ratio vetiti, ut dixi- 

 mus, non in causarum naturvl, sed judicii dignitate et existimatione posita erat; turn 

 etiam apud Centumviros unice tractabantur causae privatae.. 



Ep. XVIII. $ 3. Eram in quadruplici judicio. Significatur centumvirale judicium, 

 quod in 4 consilia erat distributum. Haecsingula, in Basilica, seorsim suam habebant 

 Tribunal, et, vel separatim judicabant, vel in unum contracta, centum octoginta judi- 

 cum numerum efficiebant , et simul praesidente Praetore cognoscebant. Cf. Plinii Ep. VI. 

 33. 3. Caeterum in plura incidemus Plinii loca,, quae de centumvirali judicio stint 

 gravissima, et quorum singula suo loco tractabimus (*). 



Ep. XX. 2. Alioqui praevaricatio est transire dicenda. De origine hujus vocis 

 notetur, earn proprie notare, deflexum ab itinere recto. Sic orator apud Plinium Hist. 

 Nat. XF1II. 10. dicitur praevaricari , i. e. sulci non rectum ducere tramitem. Inde 

 haec vox in foro dici coepta, significavit omnem calliditatem , malamque fidem , a par- 

 tibus litigantibus, inter se, vel ab advocatis, circa clientes adliibitam. Eo sensu non 

 hie si^nificatur ea fraus accusatorum , qui ab accusatione desistunt , quae punitur , et 

 de qua Tit. est in ff. lib. XLVIl^ sed negligentia , vel etiam dolus, quo quis, in 

 orandd clientis causa , non omnia dicit , quae ad causam probandam pertineant. 



Ep. XX. 7. Testes sunt indicatur. Plinius lite , ut defendat opinionem suam , 

 causarum patronum oportere , non nimis esse brevem in dicendo, exemplo tititur Ci- 

 ceronis: dicit enim, quasdam ejus orationes non omnia continere, quae in refutaudis sin 

 gulis accusationis capitibus, usu venire debuissent; nonnulla etiam crimina ab accusa- 



to- 



( * ) De judicio cenmmvirali , praeter Siccamam et Zepemick , novissimus auccor est Claris*. 

 Bethmann Hoila'tg , qui in Homo jurifprudentiat Hhtoricae , edito a Savignyo , Eichhorn t 

 CStc&eti, torn. V. patt. III. p. 358. egit de competentia Tribur.alis Centumvirorum. 



T, 



