COMMENTATIO AD QUAESTIONEM JURIDICAL? .J .1 .{ 9 j 



profitendi ; tntn , pro clementiore aut duriore Imperatorum ingenio , solito ambitu cap 

 tare studebat Senatorum animos, aut neinine obsistente, quia Princeps eum creari vo- 

 luerat, creabatur: quippe is candidates in senatu notninabat, iisque simul gratulaba- 

 tur: nam qui semel a Caesare nominati erant, habebantur jam pro creatis (vid. Paiieg. 



71 ) 



Creabantur vero magistrates in Senatu , in quern sic proprie vis comitiorum erat 

 translata. Tetigimus complura loca e Plinii Epistolis, e quibus haec ejus potes- 

 tas conspicua est. Vid. Ep HI. 20. in Part. I. Atque ita magistratuum creatione in 

 Senatu peracia, turn demum habita videntur comitia populi in Campo Martio: in qui- 

 bus solennitates illae celebrabantur , quae olim libera republics observari solebant ; 

 ut auspicia consulerentur , ut tabernaculum poneretur , tit carmen comitiorum recita- 

 retur. 



Hinc igitnr apparet, quo sensu capiendus sit locus Taciti memoratus. Fuerunt co- 

 mitia : non quidem vera ilia et antiqua, in quibus a populi favore cuncta pendebant, 

 sed exilis et frigida illorum imago. Recte igitur Tacitus concisa , et sanguine succoque 

 plend sua oratione significavit, comitiorum vim ad Senatum transisse, umbram penes 

 populum remansisse. 



Caput LXV. In rostris quoque simili religione te legibus subjecisti. Legibus , Cae> 

 sar , quas nemo Principi serif sit. Gravissima sunt haec verba et seqq. Nam licet mi- 

 nime negligendum sit, multa a Plinio in Panegyrico dici, quae ad Principis adulationem 

 et oratoriam laudem magis sint composita , quam ad strictam veritatem exacta, tamen 

 ex his apparet, quam peniius Romanorum mentibus inhaeserit servitutis cogitatio. Ma- 

 jorem vim etiam habent sequentia. Quod ergo mine primum audio , nunc primum 

 disco; non est Princeps supra leges, sed leges supra Principem." Nam contrarium 

 plane antea verum fuisse, his verbis indicatur; sic opposito , ut passim fit per toturn 

 Panegyricum , deterioris seculi exemplo , Plinius clariorem conatur efficere Trajani glo- 

 riam. Non nimis tamen, ut jam dixi, haec premenda sunt, ut inde v. c. probare ve- 

 limus , Ulpianum in 1. 31. de kgib. ff. cum dicat Principem legibus esse solutum , 

 non ad solam legem Papiam Poppaeam , aliasque forsan caducarias respexisse , verum 

 omnes significasse leges civiles. Nam probe animadvertendum est, per totum hunc lo- 

 cum de illis tantumniodo legibus majorum sermonem esse , quibus Consoles adstricti 

 erant, ut in rostris in legem jurarent , et caput suum , si scientes fefellissent , Deorum irae 

 sacrarent; sic Trajanus quoque tertium Cos. juravit, se legem servaturum , et quiim e 

 Consulatu abiret , se nihil contra leges fecisse ; verum magis tamquam Consul populi Ro- 

 mani, quam ut Imperator, hoc Sacramento se adegit. Argumento sint, ipsa Plinii ver- 

 ba, quae eodem loco caute subjungit, idem Caesari Consult, quod ceteris non licet.'* 

 Caeterum difficilis est controversia , quae agitari solet de Imperatoribus Romanis, utruin 

 a Senatu Populoque Romano unquam civilibus legibus omnibus soluti fuerint: quam 



M 2 mul- 



