(8) 



bere nequeat. Et quod ad Romanes pertinet , satis superque constat , 

 illorum prsestantissimos jurisconsultos grammaticam legum interpretatio- 

 nem ejusque interiorem scientiam pro fundamento totius jurisprudentiae 

 habuisse , eamque jurisconsulto tarn scitu necessarian! judicasse , ut in ea 

 plurimum operae et studii collocaverint. Animadvertite modo ad Titulum 

 libri 50 mi Digestorum, qui inscribitur De verborum significatione , et 

 omnis dubitatio plane evanescet (5). Quod autem tarn utile et necessarium 

 visuni est veteribus illis jurisconsultis , quorum prudentia apud omnes 

 intelligentes et idoneos .liarum rerum aestimatores adhuc ubivis terrarum 

 in honore et admiratione est , eo sese absque ullo damno carere posse 

 hodieque Jurisconsult! arbitrabuntur ? 



Est praeterea alia etiam ratio, qua? Jurisconsulto patrii sermonis stu- 

 dium commendat, depromta ilia ex ipso Historian Patrise studio. Nonne 

 in jurisprudentia bene tractanda et administranda ad sreculorum prio- 

 rum experientiam confugiendum esse omnes juris et rerum civilium 

 periti uno ore fatentur ? Historia , quam Cicero scite ac vere vocat 

 temporum testem , veritatis lucem, memoriae vitam , vitse magistram, 

 vetustatis nuntiam : (6) ilia , inquam , Historia jurisprudentisj inprimis 

 facem preefert, utpote legum principia et origmem indicans, et muta- 

 tionum atque vicissitudinum earum causas demonstrans. Qui enim po- 

 teris legis cuiusdam veteris rationes recte perspicere , nisi scias , quis 

 illius legis lates tempore status reipublicee fuerit, et qu83 illius ferendse 

 causa exstiterit? Nam, ut recte animadvertit Cl. Holtius, e condi- 

 lione reipublica? pendet legum ferendarum ratio, ad earn sa3pe ipsae 

 leges aut unice pertinent , aut duntaxat respiciuBt ; legibus fortuna 

 publica , bella , seditiones , patrum insolentia , plebis licentia , aerarii 

 inopia, severitas aut corruptela morum, alia quaevis causa, plerumque 

 ansam dedit" (7). Jam autem htec singula et universa nee sola men- 



