Cognoscebat etiam de publicis delictis , prassertini iis, quas perpetrata 

 erant a principibus in pnmnciis. Nulla lex vim habebat, nisi a coss. in 

 senatu esset lata, et patribus comprobata, et a populo confirmata. Ideo 

 tarn arete inter sese cohaerebant variae ill<e civitatis paries , ut mutuo 

 auxilio carere non possent. Nulla tamen re conjungi melius poterant, 

 quam jure clientele, quod e vita nomadica oriundum (1) in renip. Ro- 

 mulo auctore migraverat (2). Habebatur olim istiusmodi quid quoque in 

 Grsecia, sed patroni summa ignominia clientes suos afficiebant, opera 

 iis iujungentes lioniine libero indigna. Patroni omnia tenebantur facere 

 pro clientibus, qua? patres in filiorum gratiam facere solent (3), eadem- 

 que clientes patronis praestabant. 



Patronus, qui clientem, cliens, qui patronuni deseruerat, prodilohs 

 instar habebatur (4). Maximo ducebatur honori multos habere clientes (5). 

 Neque tantum privatorum clientelain lubenter suscipiebant , sed etiam 

 totas urbes atque regiones: adeo ut victores ipsorum, quos subegerant, 

 populorum Roniae curarent negotia. Et in hoc maxime cernitur Roma- 

 norum in arte politica prsestantia, quod omnes populos sibi adeo devin- 

 cerent, vel jure civitatis dato, vel clientela suscepta. Hac denium ra- 

 tione, multo sane humaniore (6), quam umquam in Graecia obtinuerat, 

 imperium tarn late potens subsistere atque contineri poterat. 



Leges de repetundis de eorum salute cavebant adeo, ut ipsi procon- 

 sviles ab ipsis provincialibus in jus vocari poterant (7)- Sed nullo praesidio 

 tutiores esse poterant imperil fines, quam coloniis , quae habebantur pro- 



(i) Montesquieu, esp. d. loix, 18. i4. (2) Dion. Hal. II. 84. 



(3) Cic. Brut. 5o. (4) A. Gellius V. i3. (5) Cic. Phil. II. 16. 



(6) Nuscfiiam humanitas ilia in reip. institutis melius patebat , quam in servo- 

 rum manumissione. Non enim. proud Athenis fiebat , Libertate donabanlur, ut 

 referrentur in infimam plebem , sed ut cives Romani baberentur. 



(7) Pro Lege Man. VII. 



