a reo. Inviti vero dicebantur illi , qui non testificabant , nisi lex ju- 

 beret, ut testimonium denuntiaretur ab accusatore, qui eoruin testirno- 

 nio uti cnpiebat. 



De his testibus , si testimonium denegabant , sic scriptum eral in 

 lege 12 tab. : cui testimonium defuerit, is tertiis diebus ob portum 

 ob vagulatum ito; id est , si ille cui testimonium denuntiatum est , 

 ipsum testimonium deseruerit , tune ad sedes ejus ad dicendum convi- 

 cium ito. Sygonius I. cit. cap. 15. 



Plures erant testes , qui contra certas personas inviti testimonium 

 non dicebant; sic non denuntiabatur invito, ut testimonium diceret ad- 

 versus socerum, generum, vitricura, privignum, sobrinum sobrinamve, 

 sobrino natum, eosve qui prioris gradus erant, patronum, patronam, 

 patronique parentes, et. vice versa. L. 4. ff. de testibus. 



Caeterum testibus invitis utebatur solus accusator. 



Summa industria in interrogandis testibus collocabatur : nam jus eos 

 interrogandi competebat tarn accusatori, quam reo, et quisque interro- 

 gationibus suis coiiabatur ostendere, vel debilitatem, vel falsitatem de- 

 positionum, per testes a parte adversa productos, factarum. Formula vero 

 interrogatioms erat : qucero de te arbitraris ne , etc. Testes, postquam 

 jurassent non solum falsa non dicere , sed etiam vera nou tacere, res- 

 pondebant : arbitror , vel non arbitror. 



Testimonia quoque dabantur per tabulas ; quo nomine comprehen- 

 debatur omne genus scripturarum , quibus accusator uti poteral ad pro- 

 baiidum crimen. 



Utebatur imprimis iis tabulis in criininc repelunda'ruiu ct. peculalus. 

 in cjuibus accusator a reo postulare solebat tabulas accepti et expensi, 

 ut ex earuni exploratione crimen rei detegeretur. 



later lalmlas quoque erant litterae et svngrapha3, quas aocnsator in- 



