(8 ) 



gnitio scientia fit, causa licet addita, cur lex ita sit scripta. Neque judex rite de 

 jure respondere, neque causarum palronus causam dicere, neque magistratus 

 rem publicam curare potest, nisi ratiouem bene perspectam habeant ob quam 

 ita in civitate statulum. 



Plurima adhuc adjicere possem de utilitate notitia? rerumpublicarum in uni- 

 versum , sed mitto ea , ne nimius evadam , et spero fore , ut ex his paucis vobis 

 jam manifestum sit , nexum arctissiraum , ex indole utriusque scientia ortum , 

 eas jungere. 



Transeamus ad alteram partem : scientia; nostrae historia probat jurispruden- 

 tiam et rerum publicarum notitiam ab oplimis huju? auctoribus esse consociatas. 



Apud veteres qnidem nullus exstat hac de scientia auctor , quanquam histo- 

 rici, oratores et scriptores de rebus civilibus, ut Aristoteles et Cicero, plurimas 

 de statu civitatum afferunl notiones. Magnum litteris damnum est illaium sem- 

 perque dolendum , quod respublicas ab Aristotele scriptas , Diogene Laertio 

 leste , centum quinquaginta octo , secundum alios cluceutas quinquaginla quin- 

 que, et scripta Arisioclis, Critiae, Persaei, Proxeni aliorumque, quos Aihenaeus 

 libro quarto et sexto laudat, perdidimus , ac Romanam rempublicam profecto 

 melius novissemus, si scripta CotUe el breviarium Augusti, de quo Tacitus et 

 Suetonius loquuntur, adhuc exslarenl. Dionysii Halicarnassei archaeologia Ro- 

 mana quodammodo inter libros hujus scientiae referri licet , at historia plurimura 

 notiliae reipublicas Romanee mixta est. Usus et necessitas harum notionum a 

 principibus in lilteris jam bene sentiebatur. Non solum Aristotelis libri de poli- 

 tica ex hac scientia sunt orti , sed Socrates jam in libri terlii capite octavo me- 

 morabilium Xenophontis suo more probat , nemiuem rite magistratum gerere 

 posse, nisi perfecla suae civilatis notitia imbutum. Cicero in libro secundo de 

 legibus accuratius etiam id docel his verbis : Est sanatori necessarium nosse 

 rempublicam, idque late patet 5 quid habeat militum , quid valeat aerario, quos 

 respublica habeat socios, quos amicos, quos stipendiaries, qua quisque sit lege, 

 conditione, fcedere; tenere consuetudinem decernendi, nosse exempla majorum. 

 Videtis genus hoc omrie sciential, sine quo paratus esse senator nullo modo potest. 

 Haec Cicero, JXihilominus nulla apud veieres scieatia de notitia rerumpublicarum 



