(62 ) 



Lege caulum erat ut cives matrimonium inirent : erant quoque instituli morum 

 censores qui , pro rei gravitate , variis rationibus ad nuptias cotitrabendas 

 Romanes impellerent (i). Julius Caesar et Augustus eo munere ipsi fiuicii sunt. 

 Privifegia conjugibus concedebatitur (a) : privationes nee uon poenas in coelibes 

 sancitse (;). ntno is r ajbivoiqn I.TJ&I be ;>ur>eu artqaidfi s 



Facile omnibus fit evidens , quantis scateret difticuhalibus consilium insiiiuen- 

 dorum magistratnnm , qui mores et agendi rationem mulierum sedulo disquire 

 rout. Exindrt <Miim curse . ; perturbalio, diftidentia in familiis nascerentur. Nupliae 

 autem protegendae el excitanda;, el dum imprudenies in mulierum incontiueu- 

 tiam saevirmius, quia sic ad scelus devocareniur ,sapienler leges insliluetnus, f|ua3 

 cas in ipsis liberis rnulctent , nempe eos legitimis non aequiparaudo '!\ t . Sic iriodo 

 qui 1'ac'le sentitur, nee rnultum periculi secum trahit, puriitur mulitr , qua; ille- 

 gitimum partum enixa est, et simul ad nuplias rite ineundas incit;itur. 



Quidam humanitatis sensibus moti, ul ad bonestum mulieres excilarent, 

 volnerunt ens, qnee virtule inter ceteras eminuerant, praemio ornari (5). Qua3 

 sane res laude digna ; at bac consuetudine qua solum rure uti possumus ,( mores 

 emm ibi puriores vigent),non posset scelus coerceri, nee meliores eft'ectus, 

 neque ad nuptias hortatio inde sequerentur. Non immerito respublica semper 

 consulet ut omnia inslituta ad luendam virtutem et ad tollendum vilium floreant; 

 quae aulem etsi laudes mereant, mulieres semper reperias impares ut non pelli- 



(1) VALEBIUS MAXIMUS , lib. I[, cap. 19. 



(2) Ex. gr. locus in llieatro distinctus ; priori quidem jure in ambiendis nec-non in perfun- 

 gcndis muneribus frucbantur. Cf. Tacili Annales. Qcri maximum libcrorum numerum habebant 

 inter conjnges niaximi fiebant. V. L. 6. . 5 D. de Decurion. L. 2 D. de minor., etc. 



(3) Ccelibcs ab extraneis lesiamento nihil accipcre poteranl ; quibus non erant libcri nil nisi 

 dimidia pars jioierat relinqui. Feminis nondum quadragiuta et quinquc annos nalis , nee nuplis 

 non fas erat gemmis ornari , nee vehi lecticis. 



(4) Neminem fugit nostris lugibus liberis illegitimis plura jura denegaii. Hoc discrimen apud 

 Hornanos et apud alios populos, et quiJem niajori grailu , existebat. 



(5) Nemo nescit hanc coi.suetudinem in qu^busdam Galliae pagis usurpatam fuisse 5 toparclia 

 quoiauuis virginera maxima prxditam viitute e judicio, prsemio scu rosa decorabat. 



