(9) 



monumentaque dicamus , quorum theatrum ac velut oflicina historia po- 

 litica sit. His ita disputatis affinis animadversio est, quo modo, quasque 

 secutus leges, historicus politicus, in singulorum factorum eventuumque 

 varietate ordinanda et componenda, versaturus sit. Qui si satis habeat, 

 onmia, quee ubivis gentium acciderunt, temporum, locorum, personarum 

 tan! inn dislincta ratione habita, percenaere, hunc non video, quare po- 

 liticum magis bistoricum , quam loquacem narratorem appellemus. Neque 

 etiam boc sufliciat , quae rebus gentium publicis prospera aut adversa 

 evenerint , tradidisse. Cujusmodi profecto intelligitur quam vaga sit 

 atque incerta circumscriplio. Quern buic provinciae administrandae prae- 

 esse volumus, is in rebus gestis singularibus non propter ipsas commora- 

 tur, sed bactenus, qua ratione pubb'cum gentium statum commutarint. 

 Arx et caput est, itinera flexusque rerum publicarum suis vestigiis 

 tenere. Haec autem agendi vis et efiicacitas, quae bominum inter homi- 

 nes jure conglutinatam societatem fabricatur, practer ceteras virtutes 

 f'oras spectat, ac tarn late patet, ut si omnium rerum, quae ex his initiis 

 aptac sunt atque nexae , multipbcem ac diffusam varietatem persequaris, 

 in cunctam tibi rerum ab aevo gestarum memoriam excurrendum sit. 

 Historicum vero politicum volumus, qui hacc omnia ad suae discipline 

 capita certaque genera, id est, ad descriptiones, formas, ornatum , ra- 

 tiones civitatium revocet ; singularia autem facta in istos locos redigat 

 ac disponat, quibus cursus atque vicissitudinuin pubb'ci gentium status 

 momenta partesque esse agnoscantur. 



Sed quod historian) genlis politicam diximus in duplici rnaxime genere 

 positam esse, domesticae ordinationis rei publicae, et rationum, quae genii 

 cum extraneis intercedunt , accuratius considerandum est. Domestica rei 

 publicae descriptio spectat ad imperium , leges , instituta , normas , quae 

 non adeo ad singulos, sed ad universes pertinent; quibus singuli cives 

 in unain juris societatem, in unum civitatis corpus aggregantur. Igitur 

 privati juris bistoriam, quod ad dignitatem rationesque privatorum inter 

 se refertur , in suo sibi argumento consistere permittimus. Universitatis 

 illius, qua demum ellicitur, ut privali juris firma sit et communis inter 

 oranes asquabilitas , constitutionem conformationemque volumus. Non 



a 



