( 16) 



a rebus domi ordinandis abducuntur, ad potentiara contra auctoritatem- 

 que foris amplificandam feruntur. Quae via , ab vino semel principe 

 inita, ceteris gentibus omnibus, siquidem incolumes esse volebant, se- 

 quenda fuit. Igitur in Italia mox, non Italia?, sed finitimorum regnorum, 

 arrais, pactionibus , foederibus, artificiis , coiitentionibus diploniaticis , 

 causa velut in spectaculo agitur. Dein Carolo Quinto Hispaniam non 

 taritum, Burgundiam et Belgicas provincias, sed imperium quoque Ger- 

 manise obtinente, quocum Galliarum regi, Francisco Primo, de Europse 

 principatu dimicandum fuit, politicarvim conflictionum nova ratio dis- 

 tinctius explicatur , et ad certa capita et momenta redit : ut gentium 

 velut libra; altera lanx quantum vergere videretur ac propenderet, tan- 

 tum altera elevaretur. Hunc in modum immiuentibus sibi invicem prae- 

 valenti robore ac pondere regnis, modicarum virium populis, quippe in 

 majori etiam discrimine versantibus , artificiosius cavendutn sibi, atque 

 providendae erant viae, qnibus suam singuli integritatem libertatemque 

 conservarent. Quamobrem eos oportuit cunctorum imperiorum consiha 

 uegotiaque publica accurate explorata habere , socios conquirere , arte , 

 foederibus, pactis initis, prudenter vires, cum alienas tum suas, tempe- 

 rare. Itaque mirifice multiplicati sunt diplomatici consilii actores , par- 

 tesque agendi et facilitates ; atque in universa re Europse diplomatica 

 moderanda harum minorum civitatium insignis coepit esse opera et auc- 

 toritas. Cujus rei longe illustrissimum exemplum capere licet ex reipu- 

 blicse Batavae historia, quae omnino proprium illud ac peculiare, de quo 

 dicimus, recentioris Politices ingeuium quam plenissitne refert. Respu- 

 blica igitur Batava, quo tardior fuit in politicis institutis vitaque sociali 

 domi perficiendis , eo ornatius et eflicacius in communem populorum 

 scenam prodiit, atque in amplissirno ratiouum Europae tractaudarum 

 velut concilio domicilium suum operamque collocavit. Cumque res eo 

 devenisset, ut nihil magnopere ab una civitate posset suscipi, quod non 

 continue ad se omnes pertinere arbitrarentur , nibil quidquam diploma- 

 tics deliberationis captum, mini negotii actum est in Europa, cujus non 

 particeps fuerit Batava respublica. Verum de hac republica cogitare non 

 possumus, nisi et novae religionis discipline, quam reformationem vocant, 



