(134) 



Hinc superstates servi hoc commodum capiebant , quod preediorum 

 domini, ni ab ipsis quoque deseri vellent, mitius, lenius et indulgentius 

 cum iis agere cogerentur. Atque sic sensira servos inter et dominos con- 

 ventiones fieri cceptae sunt (274) > quibus non tam illorum personis , 

 quam excolendis preediis onera imponerentur ; ita nempe , ut servilia 

 quidern prsestarent opera, sed certam tantum proventuuni partem domino 

 fundi rependerent, et ipsimet in possessione reliquorum usufructuario 

 jure remanerent. Qtiae acquirendi facultas, a tempore, quo semel servis 

 fuit concessa, ipsis ad pleniorem quoque deinde libertatis gradum viam 

 stravit. Enimvero acuerunt ea melioris fortunsc initia miserrimae gentis 

 animos, atque cum industria, turn parsimonia, non raro eo pervenerunt, 

 ul non tantum se aut familiam suam sociosque ejusdem contubernii , 

 verum etiam uuiversos servos, qui in eodem pago atque vico degebant, 

 dato solutionis pretio, redimere in libertatem potuerint (275). 



Quin judicio clariss. llegenbogii , maxime verosimile est , nonnullos 

 dominos, cum peregrinaturi essent in terram sanctam , ut servos suos 

 retinerent, ipsis plene sibi acquirendi (salvo tamen directi jure dominii) 

 facultatem tribuisse; ea conditione, ut pracdiorum instrumenta rustica 

 cum pecoribus , suo sumpLu, sibi acquirerent, casamque cum borreis 

 reficerent, vel destructam suo periculo restituerent, aliaque preestarent, 

 quae caeteroquin ad dominorum provinciam pertinebant." Atque id 

 quidem eo magis suspicari licet, quod, quum ante bella sacra, uti initio 

 bujus vidimus, servi nihil, quod suum esset, possiderent, sed ipsimet 

 a dominis, lamquam res, possiderentur , potissimum sub finem expedi- 

 lionuin sacrarum , ingenti multitudine, dato redemptionis pretio, ma- 

 numissi fuisse leguntur (276). Porro finitis bisce bellis, exeunte saeculo 

 XIII, plenum jus empliyteuticum servis solemni diplomate fuisse con- 

 cessum a Philippe Pulchro constat : et si attente perpendamus , terra- 

 rum dominos jam tnultum ante (ut postea dicemus) fuisse coactos , ut, 

 in promovenda populorum libertate, pari cum Regibus Galliae vestigio 

 incederent, nulli amplius dubio subesse videtur, quin Belgarum Princi- 

 pes alque nobiles, ob eamdem rationem , idem quoqne jus in suos ho- 

 mines coritulerint (277). 



