( 135 ) 



Caelerum vero exempla non desunt jam iude a saeculo XII servorum , 

 qui aliquod proprietatis praedium habuisse, imo etiam emisse dicuntnr. 

 Quod iride facilius conficitur, quia feudatarii, ut necessaries sibi ad sa- 

 cram expeditionem suinptus compararent, vel, cousumptis in ea opibus 

 suis, reversi collapsas res restituerent, praedia sua vili prelio venumdare 

 cogebantur (278). 



Quid quod fuit hoc ipsuni, dilapidalio scilicet opum et aerarii penu- 

 ria , quibus belloi um sacrorum sumplibus ad incitas plerumque terrarum 

 domini redacli erant, una ex prtecipuis rausis, quae eos, accepto pretio, 

 ad eniaucipandos servos compulit. Indc a sacculis XII et XIII in 

 operibus diplomatics passim chartae obviae sunt , quse, varia prsesta- 

 tinmiin servorum genera in reditutn annuum fuisse conversa, teslan- 

 tur (279). 



Fatendum tamen est, meliorem bunc servorum statum, sive expressis 

 illis, sive aliis tacitis conditionibus , baud ita facile in Belgio fuisse 

 introductum. Nam , inquit Bcehmerus, quo potentior in aliqua pro- 

 vinciii nobilitas fuit, Principum vero jura magis limitata et restricts, 

 eo minus mutatio rusticorum lacita locum babere potuit : contra autem 

 in quibusvis provinciis Principum potestas solutior, nobilium vero jura 

 imminuta et potentia fraeta , in his facilius rustic! his occasionibus 

 frui, et ad libertatem, ad quam promovendam Principes aliis variis ex 

 causis proclives sunt, produei potuerunt." Si ergo rationem habeainus, 

 ad quantum potentiae fastigium tune temporis auctoritas Ducum Lotba- 

 ringiae et Flandriae Comitum increverat , ut nee Regum Galliae, nee 

 Caesarum armis perdomi potuerint, mauifestum erit, in hisce provinciis 

 majus etiam exstitisse servitutis inter alque libertatis certamen. Praeterea 

 fidem facit historia , in Hollandiu quoque , perclurantibus bellis sacris , 

 nobilium polestatem fuisse roaximam et tyrannidem tanlam , ut universi 

 coloni rebellionem in ipsos fecmnt, et longissirno tempore patriam vo- 

 luulario exilio relinquere, quam diutius intoleranda servitute premi , 

 maluerint (280). 



Qtvae etiam quamquam ita sunt, negari tamen nequit, expeditiones 

 sacras ipsa absentia et interitu dominorum multifariam servis occasionem 



