(8) 



lubitu orbi terrarum imperabat, ita clerus, creduli vulgi abutens igno- 

 rantia , cuique crimini prelium, cuique sceleri mulctam constituerat , 

 unde tanto majores factae sunt clericorum opes, quanto majora patra- 

 rentur a laicis scelera. Praeterea ingenii perie exstincta face, supersti- 

 tione penitus imbuti bomines in avarum clerum, animi salutis gratia, 

 bona sua larga manu conferebant. Qnum tot clero essent acquirendi 

 modi, rarum tantuni amittendi discrimen. In bellis enim saepius ei par- 

 cebatur; nee arma ferre, nee ullis qualibuscunque judiciis subesse tene- 

 balur; ipse contra arbitrariam fere exercebat jurisdictionem (1). 



Ubicumque anarcbia tarn altis radicibus sit defixa , ininiica justitia 

 fugit, quas atnbas nemo unquam in uno eodemque loco sirnul consis- 

 tere \idit. Horrenda inde quae Dei nomine impia dicuntur judicia , 

 superstitionis illius temporis atque crudelitalis testes, angusta ubivis 

 juris justitiaeque loca tenuerunt. Deum ad suam elfigiem constituen- 

 tes, non dubitarunt bomines, quin divinus ille rerum omnium auctor 

 insontes miraculo quodam esset tuiturus, ita ut igni aquave indemnes 

 exirent. Quot his judiciis, quot bellis perierint immane est dictu. 



Rev era non tantis quidem copiis, quantis nos solemus , utebantur, 

 cum militia, qualem hodie constitutam habemus, cum medii aevi ra- 

 tione nullo modo congrueret, sed quippe a suzerano pendentes vasalli 

 ilium ad bellum sequi tenebantur: bine parva quidem agitabantur bella, 

 sed crebra et perpetua, eoque atrocius barbari milites manum consere- 

 bant. Possent civitates ubi tarn indefiuiti sunt exercitus, multo magis 

 classibus caruisse videri. Attamen ut fere solent, quse ad mare sitas 

 regiones incolant gentes, naves struere , maritimas expeditiones susci- 

 pere, navalia proelia committere jam dudum ante bella sacra coeperunt 

 nostrates (2). Saeculo enim IX Carolus M. et Rorucus Normannus , in 

 Frisia bic (3), ille Gandavi (4), naves sibi strui jusserunt: in XI non 

 tantum Flandri sub Roberto Frisone classem in Galliciam miserunt , 



(i) Van der Spiegel, Oorspr. der vad. rechten, p. in. Butkens, Trop. du Brab. , p. 97, 

 ubi attendanlur verba doualionis. Vid. Freuves, p. 5i. Raepsaet \. 1. II. 1. IV. c. 3. u aai. 

 (a) Wagen. 1. 1. II. i4i, 161 et 161. Luzac, Roll. rykd. I. in. 

 (3) Wagen. II. 64, 68. (4) Idem, 3g, 4j. 



