(11 ) 



ipsa tyrannide, mercaturam indefesso labore assectati sunt Belgae, et sic 

 in rein otissi mis illis temporibus ingenium suum et indolem omnes et 

 naturae et humanas moras superantem prodiderunt. 



Quamdiu vero gravissima ilia impedimenta non e via tollerentur, sese 

 extendere latamque suam vim in mores exserere mercatura non potuit; 

 sed illis semel remotis , ita civitatis nostrse opes , cultus et auctoritas 

 concreverunt, ut ceeteris gentibus rerum optimarum exemplo praeiret, 

 et minima quamvis longe amplioribus fieret major -et dignior. 



SECTIO III. 



ARTES, DOCTRINE. 



Romanorum artes atque doctrinae per totam Europam sese disperse- 

 rant, quum Barbari undique confluerent et Europa se superfunderent. 

 Ut aquarum, sic quoqne illorum vis omnia secum abripuit, eorumque 

 impetu niillis rebus parcente, omnia, cultus etiam vestigia obruta inte- 

 rierunt. Nullius mini culturse, ne minimse quidem reverentia aut amore 

 ducti, artes doctrinasque hostium instar feroci odio prosequebantur (1). 

 Omnia quae superessent Graecorum Romanorumve doctrinarum moni- 

 menta Graeca Latinaque lingua erant concepta; illam vero nemo intel- 

 ligebat, et hsec tantopere ab ingcnua sua puritate remiserat, ut nisi 

 plane nullis, perpaucis saltern pateret, unde et librorum inopia omnis 

 doctrinarum fons erat quasi reclusus (2). 



Literarum reliquiae apud clerum latitabant, sed voluptatibus potius 

 quam litteris incumbens, vili torpescebat abjectoque luxu, pacis artium 

 loco , sanguinolentas belli artes exercebat , res divinas atque humanas 

 impio more commiscens et utrasque pervertens (3). 



(O Robertson 1. c. I. i. seqq. el note i. Cf. Hallam, III. c. 9. p. I. 53o. 



(2) Etiamsi librorum charlarumque inopiam miltamus, tamen nobis et persuatissimum 

 luir.i- illius ii't.iii.s homines plane non , ne aegerrime aureoe Romanorum aetatia intellexisse 

 latinitatcm. Raepsaet 1. c. II. L. III. c. 10. n i33. 



(3) Robertson \. c. I. note X. 



