(29) 



in civitate Romana t'acta est tneiitio, ut inde, quantum licet, dijudicari 

 possit, quo teuipore in jure Romano recepta fuerint. 



Ilia tempora, quaj legem decemviralein praecedunt, ut facile cerni- 

 tur, maxima difiicultate laborant, eo quidem majori obscuritatis velo, 

 quod Romaui usi illis temporibus non sint jure scripto, sed consuetudi- 

 nario , cujus vestigia nunc etiam Argi alicujus fugiunt oculum , quin 

 tameri dubitari queat, Romanis pignora jam illis ternporibus nota fuisse, 

 quum jure posteriori, nempe lege decemvirali, civitate donata sint, et 

 extra dubitatiouis aleam positum sit in lege XII tabularum, jus mori- 

 bus introductum, id est, consuetudinarium , scriptis fuisse mandatum. 

 Sed quomodo baec existimata fuerint, baud in magno ponam discrimine, 

 quippe qui scio quantum nos quam sacpe ludunt conjecturae : ad certiora 

 euim pergam. 



Tempora me inuere, quae legis XII tabularum dicuntur, facile quivis 

 est suspicatus, qui non omniiio immemor est, iis demum temporibus, 

 Romanos, manu , ut dixit Pomponius , gubernatos , sibi nunc impetrasse 

 legem acre ligatam, jus certum. At hocce perlustrantibus jam pignoris 

 occurrit mentio : Gajus enim in commentario ad legem XII tabularum 

 libra sexto, cujus pars posterior ultimac respondet tabulae, absque dubio 

 ullo de pignore egit (1): unde jure meritoque colligi potest, tabulam 

 ultimam de pignoribus statuisse (2). 



Verum licet ex bac mentione pigiiora ab iis temporibus cognita fuisse 

 Romanis contendere certo argumeuto possimus. ita tanien est manca, ut 

 qualia illis temporibus fuerint pignora plane perspici nequeat. Quare in- 

 cunabula inquirentibus pignorum, accedere nonnisi per conjecturas, ex 

 antiquissimo romanorum contrahendi more, ad quamdam verisirailitudinem 

 licet. Igitur opera? praetium facturus sim, si quibusdam in hisce rebus 

 expatier, nee equidem scio; uec si sciam, dicere ausim: quippe qui tenui 

 sufTultus eruditione et modico ingeuii acumine, merito viribus diflidere 

 consueverim. 



Sed etymum a fronte aggredior , nam sic ipsi solent artis nostrae prae- 



(i) L. 338. a dig. de verb, sign if. 



(i) Jac. Gothofr. ijuutuor foutes jur. civ., pag. 167. (edit. Genev. t653. ), 



