(73) 



secuta atque Germania adeo liberorum hominura inopia exhausta est, 

 atqne pracdia derelicta sunt , ut servis facilior fieret aditus ad liberta- 

 tern , dominis ex veteri rigore in servos aliquid remittentibus , aut 

 praedia deserta novis colonis liberae conditionis concedentibus." 



IIujus rei meraorabile exemplum invenitnus in celeberriina ilia mi- 

 gratioue Hollandorum Flandrorumque in Germaniam. Jam a 1106 Fre- 

 dericus Haraburgensis pacto Hollandis, qui ad earn concurrerent, paludi- 

 iiosam ']i i,ind,i i n possidendam regionem promiserat (1). Venisse quidem 

 dicuntur, et salva sua jurisdictione tributum quoddam tantummodo pe- 

 pendisse (2). Hoc ab Episcopo Frederico datum exemplum subinde 

 Adelbertus secutus est, et ita rusticorum inopia? , quee expeditionibus 

 cruciatis et I id I is contra Wendos et Obodritos invaluerat, mederi cona- 

 tus est colonis e Flandria et Hollandia arcessendis , qui et industrial 

 fama, et partim bellorum sacrorum opportunitate ipsi innotuerant (3). 

 Nova li.rc rustica gens non liberlate sua tantum inclaruit, sed etiam 

 vestigia originis suae et juris Flandrici atque Hollandici baud pauca post 

 se reliquerunt (4). 



Sed quamvis melior vulgo, vel sic tamen imperfecta rusticorum liber- 

 las remansit (5) , adeo ut post tot elapsa saecula , tametsi nuperrima rerum 

 in Europa commutatio systematis feudalis plurima quae supererant vesti- 

 gia deleverit, ejusdem in nonnullis nostranun regionum baud dubia quae- 

 dam supersint. Hoc tamen servorum ilia penuria conjuncta cum sum ma 

 necessitate effecit, ut pacta, stipulationes , leges orireutur, ubi antea do- 

 minorum arbitrio atque libidine fierent omnia; et rustica gens tandem 

 sibi acquirere potuit, quod vix dicendum quantum iJlius felicitatem et 

 humanitatem alat alque promoveat (6). Nee denique dominis tantum 



(i) Heeren, 268. (a) Idem, a68 - a6g. 



(3) Hullmann, Stacdtewesen des Mittel-alters, I. n5. Cujus operis dolemus primum lantura 

 toinuni adhuc prodiisse. 



(4) De hisce consul, in pr. Hullman 1. c. , qui ca de re fusius egit quam hie nobis licet, 

 et Wagen., II. x3i. 



(5) Bochmer, exercit. ad ff. cxercit. 19. De libert. iraperf. rusticorum, at seqq. 



(6) Audiamus Montesquivium 1. c., 1. XIII. c. 3. II n'y a, inquit, qu'une socie'le de 

 perte et de gain qui puisse re'concilicr ceux qui sont destines 4 travailler, avec ceux qui 

 n sont destines i jouir." Et hoc belli* sacris factum est. 1O 



