( 40 ) 



essent agrestes, adeoque rem mancipatam ad creditorem, si debitor die 

 determinata non satisfecisset , plenissimo jure pertinuisse, et progrediente 

 cultu morem demum. invaluisse, ut debitores contractibus statuereut , 

 sibi residuum, si, re vendita, quod esset, restituendum? Hoc sane magis 

 suadet populi infantis indoles et ingenium. Qnidquid sit, certnm tamen 

 est, non ita per omne tempus se rem habuisse, uti Cujacio visum est. 

 Dubitare enim vetat Pauli fragmentum, superins comrnenioratum; cui 

 accedit, fiduciam adeo post Cons lantinum magnum, qui legera commis- 

 soriam damnavit, adhuc in usu fuisse, earaque demum paulo ante Jus- 

 tiniani tempora obliteratam esse , quod sane Cujacii placito e diametro 

 oppositum intelligitur. 



Haec de natura et indole fiduciac dicta sunto. Nunc de ejus fatis dicendi 

 occupabimur negotio. Et primurn quaerimus, a quo tempore apud Ro- 

 manos fiducias invaluerit notio? At bic babemus fP r estphalium(\'}, qui, 

 illam jam ante legem decemviralem invaluisse, hide divinat, quod man- 

 cipationis ritus hac lege antiquior babeatur. Tamen , an ejusmodi ratioci- 

 nium tirmo stet fundamento, nee equidem scio: quippe qui persuasissi- 

 mum babeo, fiduciam non fuisse ipsarn mancipationem , quin potius 

 contractus, sub in jure cessionis vel mancipations solemnitate celebrari 

 solitus : unde forsan firmiori argumento deduci posset , fiduciam aliquo 

 demum tempore post mancipationem esse introductam. Ita sectari liceat 

 opinionem, quae a negotiorum temporumque ratione magis approbatur, 

 quum nullum supersit histories monumentum, ex quo certiores fiamus 

 de fiduciae incunabulis. Sed, uti fiduciae origo cujusque oculum fugit, ita 

 etiam sua difficultate laborant tempora, quibus sublata est: nam alii 

 aliud ponunt. Hoc saltern palam est, fiduciam a nullo esse abrogatam, 

 nisi indirecte a Justiniano: unde plerique colligunt, earn hucusque 

 fuisse usitatam. Hanc opinionem parum babere, quo sese commendat, 

 arbitramur, verius forte statuentes: fiduciam jam ex usu recedere 

 incepisse temporibus liberae reipublicge, quibus serviana actione et quasi 

 serviana recepta , creditoribus prospectum est ex ipso pignore actione in 



(i) WestphaL pfandrecht, 63. 



