ceterique multi sentirent, illas veteres solemnitates et ambages ad rei 

 veritalem non pertinere, neque ad juris progressum. Nunc vero ad al- 

 liora perveuimus , nara quamvis leges prhnis temporibus latas , qua? 

 ruditatein illius aevi sapiebant , amore nimio eorum , quae a majoribus 

 conslituta erant, non subilo abrogarent Quirites, ut novis, iisque me- 

 lioribus locus fieret ; sed potius solerent priscis illis legibus nova 

 qusedam adjicere, sicque paunos pannis adsuere; tamen hisce, de quibus 

 loquimur temporibus, fundamenta erant stabilita , quibus superstrueretur 

 nova formula hypotliecaria , prioribus simplicior, melior. 



Nimirum paulo ante Ciceronis aetateru incoeperanl praestantissimi Ro- 

 manorum juvenes Athenas se conferre, ut fierent meliores doctiores- 

 que: ipsa adeo proles gentis romanae, quee antea nou modo extraneum 

 quemque hostis nomine designare; sed et extraneorum, quos barbaros 

 \ocabat, instituta contenmere, et uoriuisi romaua mirari consueverat, 

 ilia, inquam , illius gentis superbae juventus jam eo pervenerat, ut 

 Graecorum quosdam in foro romano philosopliari non sine aliquo pu- 

 blico gaudio videret. Nee enim procul aberat , quin niajorum ambages 

 mitteret. aliaque , quamvis extranea, si bona viderentur, civitate do- 

 naret : adeo ut Cato, rigidus ille eorum , quae a majoribus erant con- 

 stituta , fautor, periclilari crederet rein veterem, graecorumque philo- 

 soplios, et prffisertim Carneadem non modo ex urbe, sed quoque ex 

 orbe romauo exulem , et Athenas reducem jubere properaret. Huic Ro- 

 manorum ingeuio accedebat, quod salutaris institutio pra^torurn , majori 

 potita esset potestate, eaque ita uteretur, ut jus civile mitigaretur, cor- 

 rigeretur et perficeretur secundum meutem publicam et jurisconstiltorum 

 desiderium votumque. 



Igitur inirnm non est, si ejusmodi faciem ceperit jurisprudenlia, ut 

 oinnia pacta parereat exceptionem , et quasdam , sive usu sive lege ex- 

 pressa conin-niata, etiam producerent aclionem. Semper tamen, cum ne- 

 cessilas quasdam urgeret tantum, pacla general! eorum condition! detraxe- 

 runt, et numquam uno velut ictu omnes rejecerunt ambages , quippe 

 quod maxirne vetat legislatoria sapientia : ut ad ultima liberae reipublicae 

 teinpora adhuc steterit regula : ex nudo pacto non nascitur actio. Sed 



