( 94) 



jussisset et vidisset, si foret judex ipse : quandocumque autem animam 

 aut natura repetet, aut ratio dirnittet, turn vero e vita exibit, hoc sui 

 testimonium relinquens, bonam se conscientiam bonaque studia amasse ; 

 nullius a se diminulam esse libertatem , a nemine suam (1). At idem 

 illud in proponenda sapientis descriptione propositum vel nou viderunt, 

 vel neglexerunt Stoicorum adversarii, qui decretum istud sspenumero 

 impugnarunt tamquam rem imaginariam, et vires humanas longe mul- 

 tumque superantem ; unde factum , ut summo Stoici opere ostendere 

 conati sint , hominem ad ilium virtutis gradum adscendere posse , ad 

 quern Herculem (2) , Socratem (3) , Zenonem (4) aliosque pervenisse de- 

 clarabant. Seneca quoque nou exigua opera hoc conlendit, qui sibi per- 

 suasum habebat : fieri posse , ut aliquis invictus esset , in quern nihil 

 fortuna posset (5); non eflingimus, inquit, istud humani ingenii vanum 

 decus, nee ingentem imaginem falsse rei concipimus, sed qualem con- 

 formamus (6), exhibuimus et exhibebimus. Raro forsan, et tamquam 

 phoenix semel anno quinquagesimo nascitur : neque enim magna et 

 excedentia solitum ac vulgarem modum crebro gignuutur ; " ceterum 

 Tuberonem, inter Romanes, et Catonem sapientes tales habebat; de hoc 

 se vereri adeo ajebat, ne supra exemplar esset (7). Multum autem in 

 tuendo hoc placitoipsi profuit moderatio, qua in loco de sapienlis a.7ra.tiu. 

 utebatur. Non enim educebat sapientem ex hominum numero , nee 

 dolores ab illo , sicut ab aliqua rupe , nullum sensum admittente , sub- 

 movebat: meminerat, ex duabus partibus ilium esse compositum, allera 

 irrational!, quse mordetur , uritur, dolet ; allera ralionali, qua) incon- 

 cussas habet opiniones , quseque intrepida est et indomita. Ne igitur, ait, 

 extra rerum naturam vagari virtus Stoae videatur , et tremet sapiens, 

 et dolebit, et expallescet (8), et rubor ilium, licet omnibus vitiis exutum, 

 sequetur; hi enim omnes corporis sensus sunt, quos nulla sapientia abigit: 

 alioquin haberet rerum naturam sub imperio, si omnia eraderet vitia. 



CO Vid. de Vita beata, c. XX. (2) De Const. Sap., II. i. sq. 



(3) Ep. 53. 6. Ep. io4. 26 sq. el alibi passim. (4) Ep. io4. 21. 



(5) De Const. Sap., XIX., i. f. (6) Ita legerim pro confirmamus. 



(7) De Const. Sap., VII. i. Ep. 4a. i. Ep. io4. 21. 



(8) Ep. 71. a5. 28. Ep. 85. 26. 



