(60) 



Sic etiani Romani non admiserunt instrumenti rnstici oppignerationem. 

 Jam Quintiliani tempore aratri obligatio vetita erat (1); sed postremo res 

 extensa est, auctore imperatore Honorio, ad omnia agriculture instru- 

 menta, adeo ut infamia et quadrupli poena eos seqneretur, qui sive ex 

 libera conventione, sive judicis sententia, ejusmodi auderent (2). Tandem, 

 jubente Justiniano, creditores, a qui bus agricolse mensuram fructuum, 

 pecuniam, sive aliud nomine mutui acceperant, terras, boves , oves et 

 cetera , velut mancipia , pignori capta , debitoribus restituere absque 

 mora obligantur (3). 



Hue quoque pertinent ludi Romanorum gymnici , quippe in quibus 

 victores, narrante Quintiliano (4), corona ornabantur, et praemia, quse 

 pro coronis dari solebant, ab imperatore accipiebant, quse qualia fue- 

 rint dixit Papinianus, pecuniam expresse commemorans. At ne forte 

 athletarum virtus, amissa spe retiuendi praemia, minueretur, praemiorum 

 spem , sive, ut aliis verbis utar, praemia ante certamen oppignerari 

 noluit Alexander Severus (5): ut ergo post certamen conventione preemia 

 obligari, et, teste Papiniano (6), ex re judicata capi potuerint. 



Dubitari nequit, quin apud Romanes, qui tanto cultu Martem cole- 

 bant, mililum arma sub legum prsesidio fuerint jam a reipublicas in- 

 fantia. Primum, qui de armorum oppigneratione cavisse fertur, Julium 

 Cassarem dicit communis fere omnium sententia. Sed illas sanctiones cas- 

 tigationis pcena, vel graviori etiam, si arma principalia obligata essent, 

 munitas refert Paulus (7). 



Antiquissima aetate maritus dotis erat dominus, ut earn alienare pro 

 libitu posset (8). Quum tamen quandoque, dissolute matrimonio, dos vel 

 illius valor restitui deberet, et plerumque eluderetur repetitio, postquam 



(1) Quintilianus inst. oral. , lib. Vll. cap. 8. 



(2) L. 8, cod. lib. VIII. tit. 17, ibique auth. agricult 



(3) Novell. XXXII et XXXIV. 



(4) Quintiliamis inst. oral., lib. IX. cap. 4. 



(5) L. 4, cod. lib. V11I. tit. 17. 



(6) L. 4o, dig. lib. XL1I, tit. i. 



(7) L. i4, i, dig. lib. XLIX, lit. 16. 



(8) Schweppe, ro'tn. rechtsg. , 399. 



