(73) 



Justiniani leges de antichresi notandae sunt: prohibuit enim imperator, 

 ne creditores agricolarum agros in antichresin retinerent, quin adderet 

 pi ni ;m L jus credit! amittendi, quam creditores in vetitum nitentes in- 

 currerent (1). Hatic legem, quae in Thracia valebat, postremum ad Illy- 

 ricas provincias exteridit (2). 



A Inn I | MI -I mn, quod plerumque pignori video adjectum, est commis- 

 sorium, sive lex commissoria , qua videlicet debitor creditori jus tri- 

 buebat, rern pignoratam pro quantitate debiti, suo tempore non soluti, 

 plena proprietate acquirendi. 



Sed a quo tempore Romani hoc pactum cognoverint dubium est. Video 

 Cujacium dixisse, ab eo, quo cognoverint fiduciam: legem commissoriam 

 enim semper cum fiducia fuisse conjunctam, hoc est, in casu fiducise, si 

 debitor non solveret, fiduciam, puta rem mancipatam, ad creditorem 

 spectasse (3). Sed quantum hie a vero recedit vir egregius, ex eo lucu- 

 leriter apparet, quoddixit Paulus : debitor distractis fiduciis a creditore, 

 de super/Into adversus eum habet actionem (4). Quo autem jure debitor 

 pretium repetere residuum posset, venditione facta post solutionis diem 

 a creditore, si hie plenum proprietatis jus tune jam haberet, id est, si 

 fiduciac ei essent commissae? 



Quidquid sit, saltern Tullii tempore jam lex commissoria cognita fuit, 

 uti cognoscitur ex loco ubi pignoris commissi fecit mentionem: Phylotes, 

 inquit , ^4labadensis vTro&qxas Cluvio dedit; hoe commissae sunt. felim 

 cures, ut aut de hypothecis decedat, easque procuratoribus Cluvii 

 tradat, aut pecuniam solvat (5) , modo orabat : hanc fiduciam com- 

 missam tibi dicis : tenes hodie ac possides (6). 



Quum vero hoc pactum in maximam debitorura vergeret injuriam , 

 qui saepissime rem debito multo prastantiorera obligarent, a Constan- 

 tino egregie est vetitum. 



(O Novell. XXXII. 

 (i) Novell. XXXIV. 



(3) Cujacius ad Paul. seut. recept. , lib. II. tit. i3 ad rubr. 



(4) Paul. loc. laud. , 12. 



(5) Cicero epiat. ad di versos, lib. XlII. ep. 56. 



(6) Cicero pro Flacco, cap. 31. 



IO 



